مرکز توسعه سرمایه گذار مهندس رحیم دانشور

نفخ يکي از بيماري هاي گوارشي٬تغذيه اي است. وجود برخي بيماري هاي دستگاه گوارش و يا مصرف گونه هاي خاصي از گياهان مي تواند باعث بروز نفخ گردد. در بررسي انجام شده در آمريکا نفخ جزء چهارمين عامل ايجاد کننده مرگ ناگهاني معرفي شده است. در مطالعه اي روي 350 هزار راس گاو پرواري در ايالت کاترانس آمريکا ميزان تلفات ناشي از نفخ حدود 1/0 درصد بوده است. گوساله ها، بره هاي شير خوار٬ اسب و گوسفند٬گاو شيري و پرواري به اين بيماري مبتلا مي گردند. گوسفند در مقايسه با گاو مقاوم تر است. نفخ شير دان٬نفخ شکمبه و نفخ روده از انواع رايج نفخ مي باشند. علاوه بر اين نفخ را مي توان به درجات حاد٬ نيمه حاد٬ مزمن وبه نفخ اوليه و ثانويه تقسيم بندي کرد. پروتئين هاي محلول برخي گياهان مثل لگومينوزها که بيشتر در سيتو پلاسم برگ ها موجودند٬ باعث ايجاد کفي پايدار در محيط شکمبه اي مي شود. وجود اين کف از خروج گاز ممانعت نموده و از عمل آروغ جلوگيري مي کند٬ به اين ترتيب نفخ ايجاد مي شود. در مقابل مواد ليپيدي گياهان و متابوليت هاي آن ها و نيز موکوپروتئين هاي بزاق عوامل ضد کفي هستند که با کاهش فشار سطحي مايعات شکمبه به صورت ضد نفخ عمل مي کنند. سرعت بالاي غذا خوردن٬ رطوبت و نم در غذا مي تواند در بروز نفخ کمک کند. يونجه خشک٬ غذاهاي نرم و آسياب شده نيز مي تواند نفخ ايجاد کند.

علايم باليني و کالبد گشايي:

ليس زدن به شکم، تنگي نفس مشخص٬ خارج کردن زبان از دهان، ريزش بزاق٬ خيز کيشه بيضه از علايم ظاهري وجود اين بيماري است. در کالبد گشايي پس از تلف شدن دام پر خوني گره هاي لنفاوي سر و گردن، پر خوني بخش فوقاني دستگاه تنفس٬ نرمي کليه ها، پر خوني مخاط روده و گاهي موارد پارگي شکم و ديافراگم مشاهده مي شود. تا چند ساعت پس از مرگ کف از بين مي رود. لايه شاخي شکمبه به صورت ورقه اي کنده مي شود و مخاط زير آن به طور قابل توجهي پر خون به نظر مي رسد. دامي که براثر نفخ زمين مي خورد به زودي تلف مي شود.

درمان:

در موارد خفيف مي توان از راهنمايي هاي زير استفاده کرد:

1- با قرار دادن تکه اي چوب در دهان ترشح بزاق را تحريک کرد دو سمت اين چوب از دو طرف فک هاي دام بيرون مي باشد و با طنابي به سر دام بسته شود تا قابل خروج نباشد يا بلعيده نشود.
2- از جوش شيرين به مقدار 150 تا 200 گرم در يک ليتر آب استفاده کرد و به دام خورانيد.
3- از روغن هاي غير سمي مثل روغن هاي گياهي به دام خورانيده شود.
4- گاز را توسط لوله اي از بدن دام خارج کرد.
5- از داروهاي مربوطه همانند پولوگزالون٬ l46 و.... استفاده نمود.
6- ماليدن مخلوطي از روغن هاي غير سمي با داروها به پهلوي دام٬ با ليس زدن دام اين مواد خورده مي شود و اثر خويش را مي گذارد.
7- از روغن ها و داروهاي فوق در آبخوري ها استفاده کرد .(مقدار روغن هاي گياهي 240 تا 300 گرم به ازاء هر راس دام و يا 1%حجم آبخوري)
8- از ترکيبات ضد نفخ در پلت هاي غذايي استفاده گردد.
9- اسپري روغن هاي گياهي بر روي علف ها و علوفه هاي مرتع انجام شود. البته بارندگي تا حد زيادي اين روغن ها را خواهد شست.
10- استفاده دايمي از روغن هامي تواند بر کيفيت شير دام اثر گذار باشد. اين روغن ها بر جذب بتاکاروتن اثر منفي دارد به اين ترتيب مقدار بتا کاروتن در شير و کره کم مي گردد و نيز مزه، بو و طعم شير نيز تغيير خواهد يافت.

از روغن هايي که اثر نا مطلوب بر طعم و بو مي گذارند مي توان روغن کتان٬ سوياو ماهي را نام برد. روغن بادام زميني و امولسيون پيه بهترين مي باشند.

علت مرگ در بيماري هاي نفخ

در گذشته جذب گازهاي سمي چون h2s يا آمين هاي سمي چون هيستامين ها را علت مرگ مي دانستند ولي به نظر مي رسد اين ها از عوامل ثانوي مي باشند.
علت اصلي مرگ اختلالات تنفسي،خوني و قلبي است که در اثر اتساع شکمبه ايجاد مي شود. در گاوهاي پرواري که کنسانتره زيادي مصرف مي کنند و ph محيط شکمبه اي اسيدي تري دارند پايداري کف بيشتر است. بيشترين پايداري در ph=6 گزارش شده است. در گاوهاي پرواري ترکيبات چهار تايي آمونيوم براي درمان استفاده مي شود. با اضافه کردن 4% نمک به جيره غذايي مي توان دام را وادار به خوردن آب کرد به اين ترتيب جريان خروج مواد غذايي از شکمبه تسريع مي يابد. عيب اين کار اين است که افزايش وزن دام کاهش مي يابد. دام را پس از مدتي گرسنگي نبايد يکباره در معرض غذا قرار داد. گاو مبتلا را در محيط تنگ قرار نداده و هرگز به پشت نخوابانيده. نگاهداري گاو در يک سراشيبي به گونه اي باشد که سر دام بالاتر از بقيه بدن قرار گيرد ٬به اين ترتيب خروج گاز از بدن دام تسريع مي گردد. همچنين نفخ در شير دان به خاطر برگشتي شير دان که بيماري تغذيه اي است ايجاد مي شود. افزودن فرمالين (محلول 37% فرمالدئيد)به مقدار 1%به مايعات جايگزين شير در غذاي گوساله ها و بره ها بروز نفخ شکمبه را کاهش مي دهد و خطرات جاني در سلامتي بره ها ندارد. نفخ شکمبه در گوساله ها در سن کمتر از 5 هفتگي متداول نيست تا اين زمان شکمبه هنوز حالت هوازي دارد ورورد شير يا جانشين شونده هاي آن به شکمبه باکتري غير هوازي را زياد مي کند. و فرآورده هاي تخميري آن ها موجب نفخ مي گردند. تغذيه شير با سر پستانک کمک مي کند که اين نفخ ايجاد نشود.