مرکز توسعه سرمایه گذار مهندس رحیم دانشور

کتاب کارگر فنی گاوداری بر اسا س استاندارد  سازمان فنی حرفه ای تالیف و جهت چاپ ارسال شد

پرواربندی و نقش ان در تامین گوشت ادامه نوشته..

جایگاه گوسفند بهسازی شده ادامه نوشته..

ادامه جزوه زنبور

ادامه نوشته..

بسمه تعالی   بر اساس استاندار آموزش فنی و حرفه ای       مقدمه: قارچها موجوداتی هستند که از ادوار قدیم با انسان بوده اند. سوابق فسیلی آنها به دوران پر کامبرین و دونین بر می‌گردد. تاریخ مصرف قارچ های خوراکی بعنوان غذا و دارو به زمانی بسیار دور برمی‌گردد و حتی انسان های نخستین از خواص ویژه قارچ ها اطلاع داشتند. آزتک ها از قارچها بعنوان مواد توهم زا در فالگیری استفاده می‌کردند و قارچ را گوشت خدا God's flesh می‌نامیدند. نوشابه مستی‌آور سوما نیز چیزی جز عصاره آمانیتا موسکاریای سمی نبوده که از گروه قارچ های کلاهکدار است . اگر تاریخچه تولید قارچهای خوراکی به دقت مورد بررسی قرار گیرد , تاریخی چند هزار ساله را میتوان برای آن قائل شد. پرورش قارچهای خوراکی حدوداً به ۲۰ قرن پیش در ژاپن و چین بر می‌گردد. کاشت قارچ در گلخانه اولین بار در سوئد در سال ۱۷۵۴ میلادی ابداع شد. کشور های مختلف جهان با توجه به فرهنگ غذایی در طی سالهای گذشته به نوعی از این محصول ارزشمند برخوردار بوده اند و در حال حاضر , اکثر قریب به اتفاق کشورهای دنیا آن را به عنوان یک محصول کشاورزی و باغی قلمداد و حتی به منظور توسعه هر چه بیشتر تولید و مصرف آن , برنامه های کوتاه مدت و بلند مدت برای آن قائلند و سالانه هزینه های بسیاری را مصرف آن میسازند . در این میان کشورهای آمریکایی , اروپایی , اسیایی و آفریقایی هر کدام به نوعی نسبت به توسعه همه جانبه آن اقدام و گاهی در بعضی کشورها با توجه به فرهنگ غذایی , میزان قارچها بر دیگران پیشی گرفته و تولید آن گونه خاص , بیشتر است.کشورهایی مانند چین , از ۲ هزار سال پیش قارچها را نیز به موازات سایر محصولات کشاورزی پنداشته و در حال حاضر , سالانه چند میلیون تن تولید انواع قارچها را در برنامه های خود دارند . البته در این میان از خواص داروئی و درمانی قارچهای داروئی نیز غافل نمانده و در صنعت داروسازی در کشور مذکور در حد قابل توجهی رونق یافته است به طوری که در مراجعه به پزشکان چینی , انواع داروها از جمله قرص , کپسول , آمپول و.... تجویز میگردد. البته شایان ذکر است که قارچها به لحاظ بافت فیبری و سلولزی و نیز داشتن پلی ساکاریدهایی در دیواره سلولی شان به عنوان ضد سرطان محسوب میگردند . در این میان می توان به قارچهایی اختصاصا ضد سرطان اشاره کرد مانند قارچهای گاندرما ,آریکولاریاو شیتاکه . صنایع تبدیلی قارچها نیز امروزه به عنوان یکی از صنعت های روز , مورد توجه خاص قرار گرفته است . صنایع کنسرو سازی , مربا , ترشی و پودر قارچ , از جمله فرآورده های قارچ است که در دنیا از مصرف بالایی نیز برخوردار است. از نکات قابل توجه و تامل دراین صنعت این است که با توجه به تولید بالای ضایعات کشاورزی در اکثر کشورها از جمله ایران, استفاده بهینه از این ضایعات را میتوان نام برد. اصولا قارچها از ضایعات کشاورزی تولید میگردند.از جمله کاه و کلش گندم , برنج , سویا , آفتابگردان , ذرت , خاک اره, علفهای هرز , بطوری که میتوان گفت در تولید قارچ از ضایعات کشاورزی و دور ریز که اصولا کشاورزان هزینه و زحماتی برای نابودی آنها باید متحمل شوند میتوان غذای پروتئینی و مقوی تولید کرد که خود این یکی از مزایای عمده این رشته تولیدی است . از سوی دیگر , میتوان به ارزش غذایی قارچها نیز اشاره کرد. این صنعت در کشور ما از حدود ۳۰ سال پیش در حوالی تهران آغاز و به صورت کم و بیش توسعه یافت ولیکن از دهه ۶۰ بدین سو , نوعی از قارچها به نام تکمه ای در کشور به صورتی صنعتی کامل آغاز و دهها واحد تولیدی در کشور پا گرفت . البته در آغاز ارائه محصول به دلیل نو بودن محصول و فرهنگ غذایی خاص ایرانیان , با استقبال خوبی روبرو نشد , ولی با گذشت سه دهه , امروزه از فرهنگ مصرف بالایی برخوردار شده است به طوری که واحدهای تولیدی فعال با ظرفیت کامل , در حال تولید و گسترش آن هستند فواید قارچها: ۱-باعث توقف رشد تومورها می شود ، چراکه قارچ باعث افزایش اینترلوکئین۱و۲ در بدن شده ورشد تومورها را متوقف می کند . ۲-ازبین برنده درد وایجاد حالت بی حسی دراعضای مختلف بدن ۳-- ازبین برنده التهاب در نقاط مختلف بدن . ۴-داشتن خاصیت آنتی اکسیدانی بسیارقوی  ۵- کاهش دهنده کلسترول فشارخون  ۶- باعث ازبین بردن اخلاط ریه شده وسرفه را متوقف می کند ۷- ممانعت از ابتلا به هپاتیت وحفظ سلامتی کبد ۸- افزایش مقاومت بدن در مقابل ویروس (HIV) ۹- حاوی مقادیرزیادی سلنیوم ، اسیداورئیک ، اسید پانتوتنیک ، کلسیم ، آهن، فسفر، وویتامین A،B،C،D،E،است ۱۰- کاهش قابل ملاحظه خطرابتلا به سرطان روده ، کبد، معده ، تخمدان وریه ها ۱۱- افزایش ترشح لنفوسیت T، این ماده باعث ازبین بردن سلولهایی می شود که میزبان خوبی برای ویروس ها هستند ۱۲- منبع بسیارغنی ویتامین D است .بنابراین با مصرف قارچ ازپوکی استخوان نیز جلوگیری می شود چرا که ویتامین D عامل جذب کلسیم است . ۱۳- ففعالیت پروتئینی به نام اینترفرون با مصرف قارچ خواراکی افزایش یافته وفعالیت ویروس ها در بدن متوقف می شود ۱۴- رفع گرفتگی وکوفتگی عضلات ۱۵- وجودترکیبات مهم در قارچ ها مثل : همی سلولز، پلی ساکاریدها ونشاسته ۱۶- برقرای تعادل در عملکرد سیستم عصبی وکنترل فعالیت های عصبی – عضلانی ۱۷- کنترل متابولیسم بدن ۱۸- تعادل وتنظیم ترشح هورمون ها ۱۹- انتقال سریع ومناسب مواد مغذی واکسیژن با افزایش فعالیت ناقل ها . ۲۰- قارچ خوراکی باداشتن قندهای مرکب باعث افزایش میزان سیتوکین در بدن می شود. سیتوکین پروتئینی است که به وسیله سیستم ایمنی بدن ساخته شده وباعث تسهیل عملکرد سلول ها در مقابل عوامل بیماری زا می شود .در یک رژیم غذایی متعادل ومناسب قارچ به عنوان یکی ازشاخص های سلامتی گنجانده می شود استفاده ازآنتی بیوتیک ها ، مسکن و.... نه نتها کمکی به بازگشت سلامتی ما نمی کنند ، بلکه سیستم ایمنی را تضعیف کرده وبدن را برای بیماری مستعد ترمی کنند.مصرف قارچ برای سلامتی بدن مفیداست .                                                                                                                                                                :          مصرف قارچ برای تقویت سیستم ایمنی بدن          پژهشگران به تازگی اعلام کردند: قارچ های خوراکی به عنوان منابع غنی از آنتی اکسیدان ها ، مواد ریزمغذی وویتامین ها می توانند به تقویت سیستم ایمنی بدن در مقابله با سرطان ها کمک کنند .این ماده خوراکی حاوی آنتی اکسیدان ها ، سلنیم ، ریبوفلاوین وسایرمواد مفید وسالم است که می توانند از سیستم ایمنی بدن حفاظت کرده وبا سرطان مقابله کنند .قارچ ها حاوی مقادیرزیادی بتاگلوکان هستند ، ترکیباتی که کمک می کنند سلول های سیستم ایمنی بدن در وضعیت هوشیار وآماده قرارگرفته ودرنتیجه در برابر  بیماری تجهیز باشند .درضمن قارچ ها غنی ازمواد ضد سرطان هستند .آزمایشات نشان داده است که سلول های قارچ مکانیسم هایی دارند که می توانند سلو لهای سرطانی سینه وپروستات را نابود کنند .قارچ حاوی نوعی آنتی اکسیدان موسوم به  اگوتیو نین است که این آنتی اکسیدان درحمایت ایمن وحفاظت ازچشم ها ، پوست ، کبد ، کلیه ها ومغزاستخوان نقش قابل توجهی دارد . قارچ ها حاوی مقادیرقابل توجهی سلنیم ، ویتامین D وپتاسیم هستند .قارچ های ریزسفید حاوی مقداربیشتری پروتئین ، پتاسیم ، مس وسلنیم هستند .پژهشگران می گویند:مصرف قارچ ها می تواندبه کاهش اندازه تومورهای سرطانی کمک کند.هم چنین قارچ دارای موادی است که به سیتم ایمنی بدن در بیرون راندن سلول های ناسالم وغیرطبیعی که عامل بروزبیماری هستند ، یاری می دهد.همچنین نوعی ماده موسوم به پسیلوسیبین که ابتدا عصاره ای ازنوع خاصی قارچ پسی کدلیک است ، برای سردردهای میگرنی مفیداست .قارچ استخوان ها راتقویت کرده وخستگی را رفع می کند.هم چنین قارچ حاوی ماده ای به نام بیوتن است که وظیفه این ماده در سوخت وسازبدن است که انرژی را آماده نگه دارد.توصیه می شودکه معمولاً قارچ رافقط به صورت پخته مصرف کنید چون قارچ ها آلوده به موادی هستند که فقط دراثرپختن ازبین می روند، اما قارچ هایی را که در واحدهای صنعتی تولید می شوند می توان بدون هیچ مشکلی پس ازتمیزکردن ، استفاده کرد.یک متخصص علوم تغذیه گفت: مصرف قارچ برای تقویت استخوان ها ورفع خستگی موثراست .قارچ باقیمت نسبتاً ارزان وداشتن مواد مغذی فروان ، می تواند درمصرف روزانه به جای گوشت درتهیه غذاهایی مانند ماکارونی ، عدس پلووسوپ درسبدغذایی همه خانواده ها قراربگیرد.قارچ خام ازارزش بیشتری برخورداراست براین می توان ازآن در سالاد، ویا تزئینات غذایی استفاده کرد.قارچ رانباید درروغن زیاد ، تفت داد زیرا چربی زیادهضم قارچ رامشکل می کند.باتوجه به اینکه قارچ ازخواص دارویی وتقویتی خوبی به خصوص در موردمعده وبیماریهای خونی وخونریزی های داخلی مفیداست ، اماازآن به ندرت استفاده می شود.قارچ ، یکی از باارزش ترین خوراکی ها است .قارچ با داشتن چربی بسیارکم، پروتئین گیاهی فروان ، آهن ، روی ، کیتین ، فیبر، اسیدهای آمینه ضروری ، ویتامین ها ومواد معدنی فروان ، یکی ازمهم ترین مواد خواراکی است . گمپوست: کمپوست ماده غذایی است که طی فرایندی از باقیمانده محصولات کشاورزی بدست می اید که مناسب کاشت قارچ دکمه ای باشد این ماده غذایی توسط شرکت های تخصصی تولید می گردد که فرمول ان برای کشورهای مختلف متفاوت است: کمپوست امریکایی: درصد N کل مقدار نیتروژن(N) وزن خشک وزن خیس مواد 57/1 60/0 20/1 50 80 کود اسبی 240/0 4 6 5/7 کود مرغی 10/0 4 5/2 5/2 ضایعات ابجو - - 25/1 25/1 سنگ گچ کمپوست هلندی: درصد N کل مقدار نیتروژن(N) وزن خشک وزن خیس مواد 57/1 80/7 30/1 600 1000 کود اسبی 52/2 4 63 100 کود مرغی - - - 25 سنگ گچ کمپوست: چینی: درصد N کل مقدار نیتروژن(N) وزن خشک وزن خیس مواد   09/6 62/0 8/981 1155 سبوس 75/12 64/0 1993 2345 کاه جو 30/27 60/2 1050 4200 کود گاو 80/34 30/1 2677 3150 تفاله بذر خردل 65/1 29 60/4 630 630 اوره 2/5 46 28 24.5 سنگ گچ - - 203 203 اهک - - 70 70 کلسیم سوپر فسفات   88/12 21 5/24 28 نیتروژن
4 – کمپوست : برای پرورش قارچ سفید دکمه ای ، نیاز به مواد خاصی است تا بتواند ضمن تامین مواد غذایی مورد لزوم قارچ و تولید محصول مناسب ، امکان رقابت قارچ با سایر میکروارگانیسمها را فراهم آورد . در شیوه های سنتی پرورش قارچ خوراکی ، کود اسبی کمپوست شده ، مناسبتریت بستر قارچ را تشکیل میداد . این بسترها قادر به تامین حدود زیادی از مواد غذایی مود لزوم قارچ میباشند .به همین دلیل کاربرد وسیع آنها نتیجه بسیار مطلوبی داشت . در حال حاضر از سایر مواد به ویژه بقایای گیاهی و مواد زاید سلولزدار کارخانجات قند ، نیشکر ، چوب و کاغذ ، روغن نباتی و غیره، برای تهیه کمپوست قارچ در دنیا استفاده میشود و نتایج مطلوبی نیز در برداشته است . الف : مواد و نحوه به عمل آوردن آنها برای کمپوست 1 – مواد اصلی این مواد عبارتند از کاه و کلش گندم همراه با کود اسبی یا بدون آن . در صورت عدم دسترسی به کاه و کلش گندم ، از ساقه سایر غلات مانند جو ، برنج ، ذرت ، باگاس نیشکر و غیره نیز ممکن است استفاده شود . هدف اصلی از مصرف این مواد، تامین سلولز ، همی سلولز و لیگنین مورد نیاز در بستر است . این مواد شرایط مطلوبی برای رشد میکروارگانیسمهای مفید و شرایط مناسب رشد قارچ را در بستر فراهم میکنند . کاه و کلش برنج و ج به دلیل نرمی با سرعت بیشتری تجزیه میشوند . لذا مواد فیبری و عناصر غذایی که در ایجاد شرایط مطلوب در کمپوست نقش اصلی را به عهده دارند ، زودتر از دسترس خارج میشوند ، بنابراین افزودن مواد غذایی مورد لزوم در فواصل معین به محیط لازم است . 2 – مکملهای غذایی این مواد به منظور کمک به تخمیر و بهبود کیفیت کمپوست ، به آن افزوده میشود و مهمترین انها عبارتند از : کودهای حیوانی که بیشتر شامل کودهای اسبی و کود مرغ است که کودهای ناپایداری بود ه و سریع تجزیه میشوند . میزان ازت در این کودها از 1 تا 5 درصد متفاوت است . که علاوه بر تامین مواد غذایی در تراکم نهایی حجم کمپوست نیز ، موثرند . کود گاوی برای کمپوست مناسب نیست . کربوهیدراتها از مواد غذایی مانند ملاسها ، دانه های تخمیر شده غلات و جوانه های مالت به آسانی به دست می آیند . 3 – مواد غذایی کنسانترهاین مواد غالبا در جیره غذایی حیوانات مصرف میشوند و شامل سبوس گندم ، سبوس جو ، پوسته برنج ، غلات تخمیر شده و مواد غذایی حاصل از دانه های ذرت ، سویا و کنف است . این ترکیبات حاوی هر دو ماده ازت و کربوهیدرات است و به تدریج احتیاجات قارچ را تامین میکنند . ازت موجود در این مواد ، ممکن است از 3 تا 12 درصد تغییر کند . ممکن است میزان روغن و سایر عناصر و املاح معدنی موجود در بعضی از مواد کنسانتره ، روی ارزش غذایی و مواد ذخیره شده در قارچ ، تاثیر زیادی داشته باشد . 4 – کودهای ازته ازت موجود در کودهای شیمیایی مانند سولفات آمونیوم ، اوره ، نیترات کلسیم ، آمونیم و غیره به سرعت آزاد شده و رشد میکروارگانیسمهای موجود در محیط را تسریع میکنند . 5 – املاح معدنی ترکیباتی چون موریات پتاسیم و ******** فسفات کلسیم برای این منظور مصرف میشوند. سولفات کلسیم هیدراته ( جیپسم ) و کربنات کلسیم با رسوب کلوییدهای محلول در محیط و خنثی کردن چربیها ، از لزج شدن و به هم چسبیدن کمپوست جلوگیری میکنند . انتخاب مواد مختلف در هر یک از موارد فوق با توجه به دو عامل ارزش اقتصادی و فراوانی آنها صورت گرفته و در کمپوست مورد استفاده قرار میگیرد . کمپوستی که از مخلوط کاه و کود اسبی تهیه میشود و در اصطلاح کمپوست طبیعی نامیده میشود و چنانچه مواد پایه کمپوست را کاه وکلش تکشیل داده و کود دامی مصرف نشود به آن کمپوست مصنوعی میگویند . ب : کاه و کلش گندماستفاده از کاه و کلش برای تهیه بستر قارچ اولین بار به وسیله دانشمندی لهستانی به نام تریشو صورت گرفت . وی در سال 1944 متوجه شد که قارچ بر روی ماده زایلز رشد مناسبی دارد . نوعی از این کربوهیدرات به نام زایلان در ساقه گندم به وفور یافت میشود . استفاده از کاه وکلش باران نخورده ، برای کشت قارچ مناسبتر است . کلشهایی که یک سال از عمر آنها گذشته و رنگ زرد براق خود را از دست داده اند، در صورتی میتواند مصرف شوند که هنوز استحکام بافت آنها از بین نرفته باشد . چنانچه رشته های کاه و کلش زیاد طویل باشند ، قبل از تهیه کمپوست باید آنها را خرد کنند . اگر طول قطعات کاه و کلش بیشتر از 8 تا 10 سانتیمتر باشد ، در موقع توده کردن به علت زیادی فاصله بین قطعات ، رطوبت را سریع از خود عبور داده ودیر کمپوست میشوند . زیرا عمل تخمیر در آنها بکندی صورت میگیرد . وقتی طول قطعات کاه و کلش کم باشد فاصله بین ذرات در موقع توده کردن کم شده و بیشتر متراکم میشوند . لذا آب دیرتر از آن خارج میشود و کلش رطوبت بیشتری جذب میکند . هوای موجود در کاه و کلش نیز خارج شده و تخمیر بی هوازی در آن افزایش می یابد . کاه و کلشی که در بازار برای مصرف غذای دام به فروش میرسد . برای تهیه کمپوست کاملا مناسب است . تهیه کمپوست فرایندی میکروبی است و نیاز به افزایش فعالیتهای بیولوژیکی کنترل شده در تمامی توده کاه و کلش دارد . به گونه ای که بافتهای گیاهی مورد استفاده به طور کامل تحت تاثیر آنزیمهای قارچی و باکتریایی خاص قرار گیرند . به محض انباشتن کاه وکلش خیس بر روی هم فعالیتهای میکروبی در آن آغاز میشود . ذرات کاه و کلش کوتاه و ************نده و مرطوب باشد ، بزودی تمامی قسمتهای آن به وسیله میکروارگانیسمها تجزیه میشود و کمپوست سازی به سرعت شروع شده و به طور مناسب و یکنواخت فرایند تولید کمپوست انجام میپذیرد . چنانچه قطعات کاه و کلش بلند ،؛ براق و خشک باشد باید با خرد کردن و شکستن قطعات، امکان فعالیت میکروبی بر روی آنها را افزود وبه تخمیر آن کمک کرد . به طور کلی برای افزایش سرعت تخمیر و ایجاد کمپوست یکنواخت ، لازم است در بدو امر میزان رطوبت و مقدار شکستگی قطعات کاه و کلش افزوده شود. علوه بر اینکه کمپوست باید سلکتیو باشد  باید همونیژه بصورت یکنواخت مخلوط شده باشد و مواردی که در مورد کیفیت کمپوست مد نظر قرار گیرد. 1- بافت کمپوست 2-مقدار کربوهیدارات 3-مقدار نیتروژن 4- مقدار اسیدیته 5- مقدار رطوبت 6- نسبت کربن و نیتروژن روش تهیه کمپوست قارچ دکمه ای : برای تهیه کمپوست فرمولهای متفاوتی وجود دارد که با توجه به مواد موجود در هر محیط تعیین می شود اما از فرمول زیر می توان در هر محدوده با کمی تغییرات استفاده کرد:1) کلش گندم 6000 کیلوگرم (محیط اصلی )2) کود مرغی 3500 کیلوگرم ( مکملها )3) ملاس 100 کیلوگرم ( مواد غذایی کنستانتره ) 4) اوره 100 کیلوگرم ( مواد شیمیایی )5) گچ هیدراته 400 کیلوگرم (مواد معدنی )خیساندن:ابتدا کلش گندم را باید کاملا با آب خیس نمود برای این کار بسته های کلش را از هم باز می کنند و بر روی یک بستری که بتون که دارای زه کش می باشد می ریزند با شلنگ روی آن اب می پاشند و آب خارج شده از زه کش را دوباره روی آن پمپ می کنند (آب کثیف) در ابتدا کلش به سختی آب جذب می کند به ازای هر تن کلش حدود 5000 لیتر آب لازم داریم. 90-93 درصد قارچ اب بوده و برای هر کیلو قارچ نیاز به 2 لیتر اب میباشد که 70 درصد ان از خاک پوششی تامین می شود.مخلوط کردن:تمام مواد به جزء گچ را کاملا باهم مخلوط می کنیم و آن را بر روی روی یک بستری که بتون که دارای زه کش می باشد به صورت زیر به اصطلاح قالب می زنیم ( طول بستگی به مقدار کمپوست دارد) :در تابستان، بهار و پاییز : ارتفاع: 1.2 متر عرض: 1.2 متردر زمستان: ارتفاع:1.5 متر، عرض: 1.5 متربه ترتیب زیر این مرحله به اتمام می رسد:1)روز اول : مخلوط و انباشت کردن2)روز چهارم : اولین برگرداندن3)روز هشتم : دومین برگرداندن4)روز دوازدهم : سومین برگرداندن5)روز شانزدهم : چهارمین برگرداندن6)روز بیستم : شروع فاز ii در برگردان سوم و چهارم گچ را نیز اضافه می کنیم گچ با عث پایین امدن اسیدیته کمپوست و خنثی کردن اسید های تولید شده قارچ میشود.فاز ii :در این مرحله کمپوست اماده شده در فاز i وارد تونلی که تمام شرایط تحت کنترل است به منظور پاستوریزاسیون (کشتن کلیه میکروارگانیسمهای بیماریزا ) و کاندیشن یا همان شیرین کردن ( حذف آمونیاک و تبدیل آن به نیترات ) می شود. در این مرحله در ابتدا دما را به 60 درجه سانتیگراد به مدت 8 ساعت می رسانند سپس دما را تا 52 درجه سانتیگراد پایین می آورند و برای شیرین کردن به مدت 7 روز دیگر در این دما می ماند. پس از رسیدن به دمای محیط آن را بذر زنی می کنند.نکات:1)کمپوست آماده شده باید بوی علف تازه چیده شده بدهد و هرگز اثری از آمونیاک در آن نباشد.2)هر کلش باید ترد باشد و هرگز سفت نباشد.3)رطوبت کمپوست را باید با دست اندازه گرفت برای این کار کمی کمپوست را در مشت می فشاریم اگر یکی دو قطره آب از آن چکید رطوبت آن مناسب است و اگر شرشر ریخت رطوبت زیاد است وباید رطوبت آن را تبخیر کرد و اگر اصلا نریخت باید به آن رطوبت اضافه نمود.4)کمپوست نباید دست را کثیف کند  سابقا محیط کشت قارچ دکمه ای فقط کود اسب بود اما از آنجایی که تهیه این کود در مقیاس وسیع امکان پذیرنبود از مواد دیگری مانند کاه گندم – کود مرغ و سنگ گچ طی فرایندی به نام کمپوست سازی ( بستر سازی یا کود سازی) محیط کشت مصنوعی با خواص کود اسب تهیه شد که به مراحل مختلف آن می پردازیم.1ـ فاز اول کمپوست سازی این مرحله از بستر سازی شامل خیس کردن و انباشت مواد اولیه به مدت ۵ تا ۷ روز بوده که در سیستم ماشینی معمولاً ۳تا ۴روز است. چهار مرحله قالب زنی که به مدت ۳ تا ۵ روز و معمولا ۴ روز انجام میشود. قالب زنی در سیستم ماشینی ۳ مرحله وهر۳ روز یک بار انجام می شود. بنا بر این در سیستم ماشینی طول پروسه فاز اول حداقل۵ تا ۱۴ روز کاهش می یابد .2- فاز دوم کمپوست سازیاین فاز شامل ۳ مرحله ۱ـ عملیات تخمیر به مدت ۳ تا ۵ روز،۲ـ پاستوریزاسیون بمدت ۱۲ تا ۱۸ ساعت و۳ـ آمونیاک زدایی ۳ تا ۵ روز بوده و تقریبا در هر دو سیستم شبیه هم انجام میشود ( گاهی در سیستم دستی مرحله آمونیاک زدایی ۱تا ۲ روز بیشتر به طول می انجامد).3- بذر زنی این مرحله رابطه مستقیم با سیستم تولید و تعداد کارگران و مهارت آنها داشته در سیستم استیلاژ( بستری ) حداکثر یک روز و در سیستم کیسه ای و سایر سیستم ها بسته به مقدار کیسه ها و فاصله آنها با سالن های تولید و ارتفاع قفسه ها مختلف است .معمولا این مرحله بایستی حداکثر در مدت ۲ روز پایان یابد چرا که طولانی شدن این مرحله زمینه آلودگی کمپوست آماده شده را فراهم آورده همچنین برداشت در یک زمان انجام نمی گیرد.4- پنجه دوانیدر این مرحله میسلیوم یا ریسه های قارچ در مدت ۱۴ تا ۱۵ روز در کمپوست نفوذ کرده و پس از آن ۱۴ تا ۱۵ روز دیگر نیز زمان نیاز است تا میسلیوم قارچ در خاک پوششی نفوذ کند.5- برداشتمعمولا ًطی ۳ مرحله برداشت انجام میگیرد که هر مرحله ۷ تا ۱۰ روز طول می کشد.6- نظا فت سالنمرحله پایانی که معمولاً ۱ تا ۲ روز بطول می انجامد شامل مرحله تخلیه و نظافت سالن ها میباشد. بنا براین طول دوره در سیستم دستی ۷۵ تا ۱۰۳ روز و در سیستم ماشینی ۷۰ تا ۸۱ روز می باشد در صورتی که یک کارخانه کلیه مراحل را خودش انجام دهد ۴ و حداکثر ۵ دوره در سال میتواند از سالنهای تولید استفاده نماید. سیستم رایج ایران بصورت سنتی بوده و معمولا کلیه کارها در یک کارخانه انجام می گیرد. امروزه در کشور های پیشرفته از این سیستم استفاده نمی شود. باکتری ها: در کمپوست موجودات ریز ذره بینی  فراوانی زندگی میکنند که برای زنده ماندن ناچار به استفاده از بقایای موجودات گیاهی و جانوری هستند و خود به تنهای قادر به اماده سازی غذا نمی باشند.میکروبهای موجود در طبیعت به دو دسته تقسیم میشوند  باکتری های مفید و مضر که باکتر یهای مفید در تهیه ماست و پنیر مورد نیاز میباشد و مضر سبب ایجادبیماری در بدن می شوند. یک باکتر قادر است  در عرض نیم ساعت به دو باکتری و و در یک ساعت به 4 تا و 4 به 8 و 8 به 64 و 64 به 262144 و در ظرف 10 ساعت به 1048576 عدد میرس. باکتریها به سه دسته سرما دوست و گرما دوست و متعال تقسیم میشوند. نوع باکتری حداقل بهترین دما حداکثر پسی کلروفیلیک ( سرمادوست) 0 15-20 30 مزوفیلیک ( متعادل) 5-25 20-40 43 ترموفیلیک( گرمادوست) 25-45 45-55 60-90 از نظر نیاز به اکیژن بدو دسته هوازی و بی هازی تقسیم می شوند.و باکتری های هوازی بیشترین نقش را داشته و با مصرفق اکسیژن سبب تولید نیتروژن در کمپوست می شوند.و غیر هوازی  با مصرف مواد غذایی سبب تولید متان می شود.و هرتن کمپوست 7/0 مترمکعب متان تولید می کنند.میزان کمپوست خریداری شده بر اساس ظرفیت سالن و اهداف تولید کننده دارد مثلا برای 100 متر مربع بستر  5000 کیلو گرم در نظر گرفت  اقتصادی ترین روش کشت با ضخامت 15-18 cmعمق بستر حدودا 100-120کیلو کمپوست در هر متر مربع مصرف میگردد ولی در چین با 10 cm عمق 50 کیلوگرم مصرف میگردد.و چنانچه عمق کمپوست از بیش تر شود مرحله رویشی بعلت رطوبت بالا گرما تولید کرده و به 32 درجه برسد رشد قارچ متوقف میشود و بهترین دمای بستر  دمای 23 درجه میباشد برای یک کیلو قارچ 220 گرم کمپوست مورد نیاز است که 90 گرم برای تولید قارچ و 130 گرم برای فعالیت رویشی مورد نیاز است.باید در نظر داشت، کیفیت کمپوست تهیه شده از نظر فیزیکی و بیوشیمیایی که بستگی به مواد اولیه مصرف شده و سیستم تولید کمپوست دارد، همچنین بذر مصرفی ( اسپان )از نظر گونه و اصلاحات ژنتیکی انجام شده بر روی آن نقش چشمگیری در تلورانس تولید داشته و به همراه مجموع عوامل محیطی و نحوه کنترل آن (رطوبت، دما، تهویه، بهداشت، ...) افزایش یا کاهش تولید قارچ را در تولیدی های قارچ دکمه ای رقم میزند.   تهیه بذر یا اسپان قارچ تکمه ای ( تخصصی ): قارچ های مورد استفاده در دنیا  شالمل: (کوپرینوس کومنتوس   ) ) A.coprinus comatus)    )( A.arvensis) آگاریگوس بیتو کوریس)(آگاریگوس ارونیس ) A.bitorquis)  . )جزء قارچ های دمای متعادل و سرد بوده و برای مناطق گرمسیری قارچ   دبیلیو 19 و دبیلیو 20 می باشد. lepista nuda ) لپیستا نورا     - Agavicus bisporus   آگاریگوس بیس پورس -1 تولید اسپان قارچ خوراکی در حوزه کشت بافت آینده روشنی در علم باغبانی دارد. کشت قارچ تکمه ای Agavicus bisporus به سختی در حوزه علم باغبانی می گنجد. چون تولید اسپان آن بیشتر در دست متخصصین بیماری شناسی گیاهی است و کشت قارچ خوراکی به وسایل صنعتی نیاز دارد مثل چیلر و کولر و شوفاژ و...مشخصات اسپور و کلونی قارچ خوراکی:بازیدها همیشه دارای دو اسپور هستند. توده اسپور به رنگ زرد مایل به قهوه ای تا قهوه ای روشن است. اسپورها دارای ابعاد 4.5 تا 7.5 میکرومتر هستند. کلنی در روی محیط غذای جامد به صورت شعاعی توسعه یافته و میسلیوم ضمن رشد انتهایی انشعابات متعددی نیز تولید می کند. برای تهیه اسپور پایه را قطع کرده و آنرا از سمت تیغه ها روی کاغذ می گذاریم. اسپور در آب مقطر جوانه می رند اما برای رشد نیاز به مواد غذایی دارد. تیمار با الکل اتیلیک و کلروفرم جوانه زنی را افزایش می دهد.بهترین درجه حرارت 25-22 و بهترین PH بین 7 – 6 است. غلظت بالاتر از 2 درصد حجمی مانع جوانه زنی می شود .پس از جوانه زنی هیف به سرعت رشد کرده دارای دیواره عرضی می شود.کشت خالص قارچ معمولا به دو طریق انجام می گیرد: 1)کشت دادن بازیدیوسپورها2)کشت بافت اندام باردهدر کشت بازیدیوسپورها ابتدا اسپورها با کلروفرم ضدعفونی می شود سپس در محیط کشت عصاره مالت جوانه می زند. میسلیومهای حاصله به لوله های آزمایش حاوی آگار منتقل و در انکوباتور نگهداری می شود. کشتهای خالص که از کشت اسپورها بدست می آیند به علت خصوصیات ژنتیکی مختلف تنوع زیادی از خود نشان می دهند.برای تهیه کشت خالص از بافت ابتدا اندام بارده مناسبی را انتخاب و ضدعفونی کرده سپس یک قطعه از بافت درونی ساقه یا کلاهک را جدا کرده و به محیط کشت انتقال می دهیم. وجود گازکربنیک باعث توقف رشد میسلیومها می شود و باید به هوای تازه و دمای 18-15 دسترسی داشته باشد.ازت، کلسیم، منیزیم، پتاسیم و فسفر همچنین بیوتین برای رشد میسلیومها لازم است.برای انتخاب سویه باید از سازگارترین، پرمحصول ترین و با کیفیت ترین اندام نمونه گرفت.برای تهیه اسپان رایج از بذور غلات استفاده می شود. میسلیومی که روی دانه غلات قرار گیرد راحت تر روی بستر پخش می شود. برای اینکار 10 کیلوگرم گندم را به مدت 15 دقیقه در 15 لیتر آب می جوشانند و 15 دقیقه ئیگر گذاشته تا دانه گندم کاملا نرم شود.سپس گندمها را در یک الک می ریزند تا آب اضافی آن خارج شود و روی یک پارچه پهن می کنند تا خنک شود. به دانه های سرد 120 گرم کربنات کلسیم هیدراته و 30 گرم کربنات کلسیم می دهند. سپس 250 تا 300 گرم از این گندمها را در کیسه های پروپلین یا شیشه های نیم لیتری می ریزند و پس از گذاشتن درب پوش شنبه ای در اتوکلاو ° 121 بمدت 2 ساعت استریل می کنند. پس از استریل PH باید 6.7 – 6.5 باشد. سپس شیشه ها یا پلاستیکها را با کشت خالص قارچ مایه کوبی کرده و در محیط تاریک و درجه حرارت 24-22 نگهداری می کنند. پس از دو هفته میسلیوم قارچ سطح دانه ها را پوشانده و بذر آماده می شود.   روش پرورش قارچ دکمه ای :کلیه قارچها در دومرحله رشد می کنند: 1)مرحله رویشی یا اسپان ران2)مرحله زایشی یا مرحله بارگیری در این قسمت در مورد قارچ دکمه ای صحبت خواهد شد :مر حله اسپان ران:پس از تهیه کمپوست 100 تا 140 کیلو برای هرمترمربع 2/1 تا 2 لیتر اسپان در هر مترمربع  ریخته و باید در این مرحله کلیه دریچه ها مسودد باشد. و دمای نباید از 27 درجه بیشتر شود.1)طول دوره : این مرحله 20 روز طول می کشد.2)دما : باید روی 25 درجه سانتیگراد تنظیم گردد.3)رطوبت : در حدود 75 درصد فیکس گردد.4)نور : کاملا تاریک5)تعداد تعویض هوا : 1 تا 2 بار در روزمرحله زایشی:1)طول دوره : 40 روز2)دما : 18 درجه سانتیگراد3)رطوبت : 98 درصد4)نور : کاملا تاریک5)تعداد تعویض هوا : 3 تا 4 بار در ساعتنکات مهم :1)روز چهاردهم (که در حدود 70 درصد محیط سفید شده ) باید خاک پوششی داده شود.2)از روز 14 تا روز 20 هر دوازده ساعت یک بار و در هر بار 1.5 لیتر آب به ازای هر 100 کیلوگرم کمپوست بصورت اسپری باید بر روی خاک ریخته شود.3)از روز بیستم به بعد تا زمانی که اندام زایشی مشاهده نشده است هر زمانی که خشکی ظهور نمود نیز می توان آب پاشی نمود.4)اندام زایشی در حدود روز 28 ظهور می نماید.5)کلا 3 چین اقتصادی می توان برداشت نمود.6)فاصله هر چین 7 تا 10 روز می باشد. 7)در ایران (وضعیت سنتی) تا 15 درصد وزن کمپوست، قارچ می توان کشت نمود.8)زمان تهیه بذر و کمپوست باید طوری تنظیم شود که به محض آماده شدن مصرف شوند.9)قطر هر کیسه 55 سانتیمتر تا ارتفاع 40 سانتیمتری از کیسه با کمپوست بذر زده شده پر می شود. 10)در زمانی که کلاهک به 4 تا 8 سانتیمتر رسید می توان آن را درو نمود.11)نحوه دروی آن به این صورت می باشد: ابتدا با انگشتان شست،اشاره و انگشت بزرگ کلاهک قارچ را می گیریم کمی فشار به سمت کمپوست سپس با یک نیم دور به سمت بالا می کنیم.12)ته قارچ را با یک وسیله تیز می بریم.13)در انتها باقیمانده قارچ را از بستر خارج، سطح بستر را درست کرده و آن را آبیاری می کنیم.14)قارچ درجه یک قارچی می گویند که کلاهک کاملا بسته باشد (دکمه ای ).15)قارچ درجه دو قارچی می گویند که کلاهک آن باز شده اما لاملهای آن مشخص نباشد.16)قارچ درجه سه قارچی می گویند که کلاهک آن کاملا باز شده باشد (چتری).17)در یک کارگاه سعی می شود 80 درصد قارچها درجه یک باشد.     قارچ خوراکی دکمه ای الف ) خصوصیات بیولوژیکی مرفولوژی قارچ نام قارچ دکمه ای از شکل ظاهری آن در هنگام جوانی مشتق شده است، هر چند که این مرحله از رشد قارچ ناپایدار بوده و قارچ در مرحله بلوغ به حالت چتری در می آید . این قارچ عطر و طعم بسیار مطبوعی دارد . اندام باردهی که مشروم [. برای مشاهده لینکها در سایت عضو شوید][1] نامیده میشود، دارای یک ساقه است که کلاهک پهن و چتری شکل به نام پیلوس را نگه میدارد . در سطح زیرین کلاهک ، تیغه های متعددی وجود دارد . در هنگام جوانی قارچ با پرده غشایی که از انتهای کلاهک به پایه وصل میشود ، پوشیده شده است . قسمتی از این غشا که پس از پاره شدن آن اطراف ساقه را فرا میگیرد ، حلقه یا آنالوس [. برای مشاهده لینکها در سایت عضو شوید][2] نامیده میشود . سایر خصوصیات قارچ فقط با میکروسکوپ قابل مشاهده خواهد بود . بحث علمی1 – ساقه : ساقه به صورت مرکزی ، سفید ، حلقوی ( استوانه ای ) و محکم است که پایه آن ضخمیمتر میباشد و به تدریج که بالا می آید باریکتر میشود و ابعاد آن 10 تا 15 *30 تا 120 میلیمتر است . در هنگام جوانی قارچ ، پایه تا زیر حلقه آنالوس قابل رویت است . 2 – کلاهک : کلاهک به راحتی از پایه ، قابل تشخیص است . رنگ آن سفید ، کرم یا قهوه ای رنگ ، تقریبا صاف و نرم و در بعضی موارد دارای پولکهای کوچک ( فلس ) است . دارای سطح محدب بوده و در نهایت ممکن است کاملا پهن شود . در ابتدا کاملا سفید است و به تدریج در اثر ساییدن قرمز رنگ میشود . بافت کلاهک گوشتی ، تیغه ها ازاد ، باریک و پرپشت میباشد، که در ابتدا صورتی رنگ و به تدریج که از سن آنها میگذرد به رنگ قهوه ای در می آیند . بازیدها همیشه دارای دو اسپورند . توده اسپور به رنگ زرد مایل به قهوه ای تا قهوه ای روشن است ، اسپورها دارای ابعاد 5/4 تا 5/5 * 5 تا 5/7 میکرومتر عموما بیضوی ، شیلوسیستیدیا [. برای مشاهده لینکها در سایت عضو شوید][3] معمولا گرزی و چنانچه تازه باشد دارای بوی مطبوعی است . 3 – مشخصات کلنی در کشت خالص : کلنی در روی محیط غذایی جامد به صورت شعاعی توسعه یافته و میسیلیومها ضمن رشد انتهایی ، انشعابات متعددی نیز تولید میکنند . تلاقی ( آناستوموزی ) در بین میسیلیومها عمل تبادل هسته را امکان پذیر میسازد . از نظر شکل ظاهری کلنی ، تفاوتهای زیادی میان سویه های مختلف وجود دارد . عموما کلنیها به دو گروه عمده تقسیم میشوند . کلیگمن ( 1943 ) مشاهده کرد که گروهی ایزوله های قارچ با کلنی خاکستری مایل به سفید هستند ، میسیلیوم هوایی کمتری تولید میکنند و گروهی دیگر که میسیلیوم هوایی زیادی تولید کرده شکل پنبه ای به خود میگیرند . میزان و اختلافات موجود در بین کلنیها و شکل کلنی از نظر تولید بذر قارچ بسیار حایز اهمیت است . جوانه زنی اسپورها و چرخه زندگیدر دو طرف تیغه های موجود در بخش زیرین کلاهک قارچ ، تعداد بسیار زیادی اسپور تولید میشود . اسپورها بسیار ریز بوده و با چشم غیر مسلح دیده نمیشود . توده اسپور به رنگ قهوه ای مایل به ارغوانی است . برای تهیه نقش اسپور[. برای مشاهده لینکها در سایت عضو شوید][4] پایه کلاهک را قطع کرده و آن را از سمتی که تیغه ها قرار گرفته اند چندین ساعت روی یک صفحه صفید کاغذی قرار میدهند . برای جلوگیری از جریان هوا و ممانعت از خشک شدن سریع کلاهک ، میتوان یک ظرف ( بشر ) را بر روی آن قرار داد . برای اجرای مطالعات روی قارچ خوراکی و تاسیس مراکز پرورش قارچ ، اطلاع از شرایط مناسب برای جوانه زنی اسپورها ضروری است . اسپور در اب مقطر جوانه میزند ، لیکن برای تولید کلنی میباشند . درصد جوانه زنی اسپور با استفاده از بعضی مواد ، مانند کلروفرم ( به مدت 4 ساعت ) ، الکل اتیلیک و غیره افزایش می یابد. برای جوانه زنی معمولا از محیط کشت مالت آگار استفاده میشود . معمولا یک اسپور ، به تنهایی جوانه نمیزند ، ولی میتوان آن را برای جوانه زدن و ایجاد میسیلیوم تحریک کرد . بهترین جوانه زنی اسپورها در درجه حرارت 22 تا 25 درجه سانتیگراد صورت میگیرد . اگر چه بازیدیوسپور میتواند در دامنه وسیعی از (پی هاش)[. برای مشاهده لینکها در سایت عضو شوید][5] جوانه بزند ، اما بهترین پی هاش برای جوانه زنی ، پی هاش خنثی تا کمی اسیدی ( 6 تا 7 ) است ، جوانه زنی درپی هاش پایینتر از 3 و بالای 9 متوقف میشود . ممانعت غلظت بالای گاز کربنیک ( بیش از 2 درصد حجمی ) از جوانه زنی مشخص شده است . وقتی یک اسپور جوانه میزند ، لوله تندشی تولید میکند ( یک رشته لوله ای باریک که هیف نامیده میشود ) این رشته به سرعت رشد کرده و دارای دیواره عرضی میشود و یک شبکه هیفی به نام میسیلیوم تولید میکند . این قسمت اندام رویشی قارچ را تشکیل میدهد که اندام باردهی یا مشروم را به وجود می آورد. هر سلول از میسیلیوم دارای دو هسته ( دیکاریوت ) است . میسیلیوم رویشی ممکن است اسپورهای ثانوی با دیواره ضخیم یا نازک تولید کند .اسپورهای با دیواره ضخیم را کلامیدوسپور مینامند . سرانجام تشکیل اندام باردهی آغاز میشود ( که آن را مرحله ته سنجاقی یا مرحله اولیه نیز میگویند . )این مرحله ، توسعه یافته و منجر به تشکیل دکمه و اندام باردهی بالغ یا کامل ( قارچ) میشود . در قسمت زیرین کلاهک اندام باردهی ، تعداد زیادی تیغه وجود دارد . ساختمان تیغه ها اهمیت زیادی دارد ، زیرا در این محل اسپورها تشکیل میشوند . در صورت تهیه یک برش عرضی از تیغه ها ، به شکل گوه ای یا مثلثی شکل ( سه گوش ) دیده میشوند . اسپورها در سطح خارجی تیغه ها به صورت یک لایه مشخص به نام لایه هیمینیوم تشکیل میشود ، در صورتی که قسمت مرکزی آن فشرده بوده و ازهیفهای کم و بیش در هم بافته تشکیل شده که تراما [. برای مشاهده لینکها در سایت عضو شوید][6] نامیده میشود. بازیدها در طرفین تیغه ، تشکیل و لایه هیمینیوم را تشکیل میدهند . بازیدها سلولهایی هستند که بازیدیوسپورها در روی آنها به وجود می آنید ، هر بازید دارای دو اندام خار مانند به نام استریگماست که در انتهای هر یک از آنها یک بازیدوسپور به وجود می آید . در ابتدا هر بازیدیوم جوان دو هسته دارد که با هم ترکیب شده ویک هسته دیپلویید را به وجود می آورند در پی آن یک عمل میوز و میتوز انجام شده و چهار هسته هاپلویید به وجود می آید . هر جفت از هسته ها با ورود به یک استریگما اسپور را به وجود می آورد ، بنابراین هر اسپور بالغ دو هسته دارد . دو هسته موجود در بازیدوسپور ممکن است دارای خصوصیات جنسی مشابه یا مخالف ولی ناسازگار باشد . در بعضی موارد نیز ممکن است هسته ها دارای خصوصیات مخالف و سازگار باشند . میسیلیوم ناشی از اسپورهای هسته ناسازگار عقیمند و اندام باردهی به وجود نمی آورند . در صورتی که در سایر موارد میسیلیومی که از یک تک اسپور حاصل میشود ، خود بارور است ( این میسیلیوم تولید اندام باردهی میکند و از نظر تکنیکی یک هموتالیک ثانوی نامیده میشود ) حدود 79 درصد از بازیدیوسپورها هسته ها غیر خواهری دارند که سازگار بوده و میسیلیوم حاصل از آنها خود بارور است . فیزیولوژی قارچکشت خالص قارچ معمولا به دو طریق صورت میپذیرد ، یکی از طریق کشت بازیدیوسپورها و دیگری از طریقب کشت بافت مشروم ( اندام باردهی ) الف : کشت اسپور- اسپورهای تهیه شده ( جمع آوری شده ) در صورت عدم آلودگی یا ضد عفونی به کمک کلروفرم ، براحتی روی محیطهای کشت غذایی – مانند عصاره مالت – جوانه میزنند . ( بیشترین درصد جوانه زنی در این محیط صورت میگیرد ) میسیلیوم حاصل از جوانه زنی اسپورها ، به لوله های آزمایش حاوی محیط کشت مناسب آگار دار منتقل میشوند ، سپس در انکوباتور در حرارت حدود 24 درجه سانتیگراد نگهداری میشود . کشت خالص تهیه شده با این روش برای تهیه بذر قارچ مورد استفاده قرار میگیرد . کشتهای خالص حاصل از کشت اسپورها به علت خصوصیات ژنتیکی متفاوت ، تنوع بسیار زیادی از نظر کمیت و کیفیت محصول ، از خود نشان میدهند . ب : کشت بافت – برایت هیه کشت خالص از بافت ، ابتدا اندام باردهی ( مشروم ) مناسب را از نمونه مورد نظر انتخاب کرده ، پس از شستن و تمیز کردن ، آن را در محلول 5 درصد فرمالین قرار میدهیم ، یا این که در الکل خالص فرو برده و به سرعت آن را از روی شعله عبور میدهیم تا ضد عفونی شود . سپس در شرایط استریل ، یک تکه از بافت درونی ساقه یا کلاهک را جدا کرده و روی محیط کشت مناسب منتقل میکنیم . پس از رشد میسیلیوم ، میتوان از آن بذر ( اسپان ) تهیه کرد . روش کشت بافت در تهی و ازدیاد سویه های بالا از نظر کمیت و کیفیت ، بسیار مناسب است ، زیرا کشتهای خالص تهیه شده فاقد هر گونه تفرق صفات بوده و عینا شبیه نمونه مادری خواهند بود . ج : عوامل فیزیکی – همان طور که شرایط مطلوب آب و هوایی ، موجب ازدیاد رشد گیاهان زراعی و سبزیجات و افزایش محصول آنها میشود ، وجود شرایط مساعد باعث ازدیاد رشد میسیلیوم و افزایش محصول در قارچ خوراکی نیز خواهد شد .ممکن است بهترین شرایط مطلوب برای رشد میسیلیوم ( رشد رویشی قارچ ) با شرایط لازم برای تولید محصول یکسان نباشد . مرحله رویشی قارچ تکمه ای هوازی بوده و رابطه مستقیم با میزان هوای آزاد موجود دارد . درجه حرارت برای رشد میسیلیوم 24 تا 25 درجه سانتیگراد بوده و رشد میسیلیوم در درجه حرارتی پایینتر از 3 و بالای 30 درجه سانتیگراد متوقف میشود . البته شرایط بهینه حرارتی برای استرینهای مختلف قارچ ، متفاوت است . مطلوبترین درجه حرارت برای تولید اندام باردهی قارچ ، هنوز کاملا مشخص نشده است . بر اساس اظهارات و تجارب پرورش دهندگان قارچ ، درجه حرارت مطلوب برای تولید اندام باردهی ، حدود 15 تا 18 درجه سانتیگراد است . اگر چه امکان تشکیل اندام باردهی در حرارت 20 درجه سانتیگراد وجود دارد ، لیکن از کیفیت مطلوب برخوردار نبوده و بسیار سبک و دارای بلوغ زودرس است . در درجه حرارت بالای 20 درجه سانتیگراد اندامهای باردهی در مرحله دکمه ای زرد شده و رشد آنها متوقف میشود . به تدریج که درجه حرارت از 15 درجه سانتیگراد پایینتر میرود تشکیل و سرعت رشد اندامهای باردهی نیز کاهش می یابد . رشد رویشی این قارچ نیز مانند سایر قارچها در دامنه وسیعی از پی هاش [. برای مشاهده لینکها در سایت عضو شوید][7] ( 5/3 – 8 ) امکانپذیر است ، اما بهترین پی هاش برای رشد میسیلیوم برابر 6 و بهترین پی هاش برای تشکیل اندام باردهی برابر 9/6 ( تقریبا خنثی ) است . ظاهرا نور تاثیر مثبت یا منفی بر روی میسیلبیوم از نظر تولید یا عدم تولید اندام باردهی ندارد . بعضی استرینهای قارچ خوراکی ، رنگی است ، به ویژه کرم رنگها که نسبت به رشد در شرایط کاملا تاریک تمایل دارند و وجود نور هر چند کم ، ( نور یک لامپ 50 وات در فاصله 10 متری ) باعث پیدایش رنگ قهوه ای در اندام باردهی میشود . گاز کربنیک و اکسیژن موجود در هوا بر روی رشد میسیلبیوم در کشتهای خالص اثر میگذارد . توقف رشد میسیلیوم با وجود گاز کربنیک به تجربه ثابت شده است . حتی وچود مقدار کم گاز کربنیک در هوای اطراف بستر قارچ، میزان محصول را کاهش میدهد . چنانچه غلظت گاز کربنیک به بیش از 5 درصد برسد هیچگونه محصولی تولید نخواهد شد و در غلظت 1 درصد گاز کربنیک اندام باردهی نامطلوب با ساقه های دراز و کلاهک کوچک به وجود می آید . د : احتیاجات غذایی - تریشو[. برای مشاهده لینکها در سایت عضو شوید][8] ( 1944 ) و بوس [. برای شوید][9] ( 1959 ) اولین کسانی بودند که درباره مواد غذایی مورد نیاز قارچ خوراکی مطالعه کردند . هر چند این مطالعات در مورد نیاز غذایی میسیلیوم ( اندام رویشی ) صورت گرفته و از نیاز غذایی برای تولید اندام باردهی بحثی به میان نیامده است ، اما شواهد زیادی نشانگر تفاوت مواد غذایی مورد لزوم برای رشد میسیلیوم قارچ و تولید اندام باردهی میباشد . هر چند رشد اولیه میسیلیوم ، برای تولید مراحل جنسی پایه و اساس ضروری است ، اما بهترین منبع کربن را ترکیبات ناشی از تجزیه سلولز تشکیل میدهد . طبق اظهارات تریشو ( 1944 ) قارچهای خوراکی زراعی ابتدا همی سلولز را مخورد حمله قرار داده و طی آن زایلان[. برای مشاهده لینکها در سایت عضو شوید][10] را براحتی تجزیه کرده و در آن پیشروی میکنند . در کشتهای خالص بیشترین فعالیت رشدی روی زایلوز و آرابینوز-1 ( هر دو قند پنتورند ) [. برای مشاهده لینکها در سایت عضو شوید][11] صورت میگیرد . وجود یک منبع ازت مناسب مانند اوره ، نمکهای آمونیوم و اسیدهای آمینه ، اسپاراژین ، آلانین و گلایسین برای رشد قارچ لازم است . اما وجود ازت نیتراته به تنهایی نمیتواند نیازهای رشدی قارچ را تامین کند . در حلای که پروتئینها میتوانند باعث رشد مناسب قارچ شوند . واکسمن و نیسن [. برای مشاهده لینکها در سایت عضو شوید][12] ( 1932 ) برای عقیده اند که میسیلیوم غالبا با استفاتده از ترکیبات غیر محلول ازت مانند پروتئین ، آنها را به ترکیبات محلول ازت تبدیل میکند . به همین دلیل غلظت ازت در داخل بافت میسیلیوم ( 44/6 درصد ) ، به مراتب بالاتر از ازت محلول موجود در محیط است . کلسیم ، پتاسیم و منیزیم نیز برای رشد طبیعی قارچ لازم است . کلسیم با نقش بسیار مهم فیزیولوژیکی در محیط کشت ، یک عنصر غذایی بسیار ضروری برای میسیلیوم است . همان طور که فسفر برای رشد میسیلیوم واجب است، غلظت بالای این عناصر ( 0066 /0 مولار ) نیز بازدارنده رشد قارچ میباشند، تریشو ( 1944 ) بیوتین و تیامین نیز برای رشد میسیلیوم لازم است . افزودن ایندول اسید استیک و استرهای اسید الئیک و لینولیک باعث افزایش رشد شده است . فرازر [. برای مشاهده لینکها در سایت عضو شوید][13] ( 1953 ) واردل و شیسلر [. برای مشاهده لینکها در سایت عضو شوید][14] ( 1969 ) آنورین [. برای مشاهده لینکها در سایت عضو شوید][15] نیز احتمالا از جمله موادی است که برای تحریک رشد قارچ دکمه ای ضروری است . ب : پرورش قارچ خوراکی دکمه ای1 – انتخاب سویه : برای به دست آوردن محصول مناسب ، ضروری است در هر مرحله از کاشت ، نمونه هایی انتخاب شوند که ضمن سازگاری هر چه بیشتر با شرایط موجود، بیشترین و بالاترین میزان محصول را چه از نظر کیفیت و چه از نظر کمی در واحد سطح تولید کنند . رسیدن به این مقصود ، جز از طریقب انتخاب سویه هایی که از نظر میزان محصول ، شکل ظاهری و بازارپسندی ، قدرت تحمل شرایط نامساعد و مقاومت در برابر امراض و آفات – مطلوبترین شکل ممکن – را داشته باشند ، امکانپذیر نیست . به تازگی تعدادی سویه از ارقام سفید ، کرم و قهوه ای به دست آمده که شرایط مطلوب برای پرورش را دارند . ارقام قهوه ای با منشاء طبیعی ، ظاهرا بهترین مقاومت را در شرایط نامناسب از خود نشان میدهند و قدرت تحمل آنها در مقابل شرایط نامطلوب بهتر از ارقام سفید است . یک سویه از قارچ سفید برفی برای اولین بار در آمریکا به دست آمد که توسعه یافته و به صورت سویه غالب در بیشتر واحدهای کشت و صنعت قارچ ، در سراسر دنیا مود توجه قرار گرفت . اما این قارچ حساسیت بسیار و خاصیت انبارداری بسیار محدودی دارد . لذا در مناطقی که محیط سالنها تمایل به خشکی دارند و رطوبت نسبی بسادگی قابل کنترل نیست ، باید از قارچ قهوه ای استفاده کرد . 2 – نحوه نگهداری سویه های : در مورد تهیه سویه ها سه روش شناخته شده وجود دارد که عبارتند از : کشت توده اسپور ، کشت بافت و کشت میسیلیوم . با کشت متوالی میسیلیوم در روی محیط کشتهای مناسب ، میتوان طی سالهای طولانی بذر سویه مورد نظر را تهیه کرد . هر چند ممکن است کشت متوالی از یک استرین منجر به تفرق صفات در آن شود . فراهم کردن تهیه سویه به روش کشت اسپورها ، فقط زمانی امکان پذیر است که قبل از استفاده وسیع ، با سویه مادر مقایسه و در صورت مطلوب بودن اقدام به تهیه بذر شود . این چنین کشتهایی که از کشت اسپور ناشی شده اند ، ممکن است اختلافات ژنتیکی متعددی از خود نشان دهند . در کشت ، بافت یک قطعه کوچک از اندام باردهی قارچ در شرایط کاملا استریل جدا شده ، روی محیط کشت منتقل میشود . میسیلیوم حاصل از بافت ، میتواند برای تولید بذر در دوره های متعدد استفاده شود . در بعضی موارد ممکن است سویه ناشی از کشت بافت محصولی کمتر از کالچر مادری تولید کند . تجدید کشت میسیلیوم باید هر سه ماه یک بار انجام شود . ضروری است در هنگام انتقال میسیلیوم ، بعضی از خصوصیات ان مانند شکل کلنی ( از نظر مجاور یا نمدی یا کرکی یا پنبه ای شکل بودن ) و چگونگی رشد میسیلیوم به دقت کنترل شود . 3 – بذر یا اسپان : آن بخش از اندامهای قارچ را که پرورش دهندگان هنگام کشت در بستر ، مورد استفاده قرار میدهند در اصطلاح اسپان میگویند که مساوی بذر در مورد گیاهان عالی در نظر گرفته میشود . کیفیت بذر ، پایه و اساس موفقیت در تولید قارچ خوراکی است . چنانچه بذر فاقد کیفیت مطلوب مناسب باشد ، موفقیتی در کشت قارچ حاصل نخواهد شد . هر چند سایر شرایط کاملا مهیا باشد . در گذشته – یعنی زمانی که پرورش قارچ خوراکی مراحل اولیه خود را پشت سر میگذاشت – زارعان برای تهیه اسپان با برداشت آن قسمت از خاک اراضی که قارچ در آن ( به طور طبیعی ) رشد کرده بود به مقداری که فکر میکردند میسیلیوم قارچ در آن وجود دارد ، بر میداشتند و سپس ان را روی بستری که از پیش اماده شده بود پخش کرده و پس از این که میسیلیوم کاملا سطح بستر را میپوشاند از آن برای مایه کوبی سایر بسترها استفاده میکردند . بخشی از آن را نیز خشک کرده و در مراحل بعدی مرود استفاده قرار میدادند . تهیه اسپان خشک ، در ابتدا به صورت ورقه و یا تکه هایی از بستر که روی آن قارچ کشت داده شده بود صورت میگرفت . بعدا روش دیگری برای این منظور ارائه شد و آن تهیه اسپان به صورت بلوکهای آجری بود . روش کار به این صورت بود که کمپوست کود اسب و خاک رس را به صورت قالبهای آجر به قطر 5 سانتیمکتر در می آورند و با ایجاد یک سوراخ در گوشه هر قالب در آـن مقداری کود اسبی حاوی میسیلیوم قارچ ، ( اسپان ) قرار میدادند . پس از رشد میسیلیوم قارچ و پوشش تمام قالب ، آنها را خشک کرده و در موارد نیاز مورد استفاده قرار میدادند . از آنجا که در هیچیک از روشهای فوق از کشت خالص قارچ استفاده نمیشد و شرایط نیز استریل نبود ، در هنگام استفاده از اسپان بسیاری از آفات و امراض نیز همراه با اسپان بر روی بسترها منتقل شده و خسارت ایجاد میکردند . اولین بذر ناشی از کشت خالص در سال 1905 در آمریکا تولید و جایگزین سیستم قدیمی تولید بذر شد . در حال حاضر تهیه بذر ( اسپان ) در سراسر دنیا با استفاده از کشتهای خالص قارچ صورت میگیرد . تولید انبوه بذر از کشت خالص به روش مطلوب و تحت شرایط کنترل شده صورت میگیرد . وسایل و موادی که برای تهیه بذر به کار میروند ، کاملا استریل شده و پس از انتقال بذر بر روی بستر نیز به منظور جلوگیری از آلودگی ، هوای مورد نیاز در سالنهای پرورش از درون ای خاص عبور داده میشود . قبلا کود اسبی کمپوست شده و ساقه توتون به عنوان محیط کشت مورد استفاده قرار میگرفت . بلوکهای اسپان نیز که به شکل کیک ( بلوکهای آجری ) تهیه شده بودند، خورده شده و با کمپوست بستر مخلوط میشدند . در سال 1931 سیندن غلات را به عنوان ماده مناسب برای تولید بذر قارچ معرفی کرد . میسیلیومی که در روی دانه های غلات رشد میکرد ، راحتتر روی بستر پخش شده و به خوبی با آن مخلوط میشد . هر چند که اسپان تهیه شده از کود اسب برای تولید قارچ در بسترهایی که نسبت کربن به نیتروژن پایین بوده ، ترجیح داشت . از طرفی اسپانهای تهیه شده به وسیله بذور غلات به علت قرار داشتن میسیلیوم قارچ در سطح بذور ، ممکن بود در اثر مقدار کمی از آمونیاک تولیدی در کمپوست از بین برود، در صورتی که در اسپانهای تولید شده از کود اسب به دلیل رشد میسیلیوم در درون کود کاملا از بین نرفته و پس از تبخیر آمونیاک از بستر ، میتوانستند دوباره رشد کرده، بستر را بپوشانند . الف : تهیه بذر قارچ با کود اسببرای این منظور ممکن است از کمپوست طبیعی و یا مصنوعی استفاده شود . کود اسب کمپوست شده، کاملا شسته میشود . تا بعضی مواد موجود در آن – که مانع رشد میسیلیوم قارچ میشوند – از آن خارج شود . اب اضافی کمپوست را خارج کرده و پس از این که رطوبت آن به حدود 60 درصد رسید آن را در شیشه های نیم لیتری شیر یا کیسه های پلاستیکی از جنس پلی پروپیلن ریخته و کمی آن را متراکم میکنند . در شیشه ها یا کیسه های پلاستیکی با درپوش پنبه ای بسته شده و در حرارت 121 درجه سانتیگراد به مدت 2 ساعت در اتوکلاو ، استریل میشوند . پس از سرد شدن محیط با استفاده از کشتهای خالص ، قارچ مایه زنی شده و در محل مناسب حرارت 22 تا 24 درجه سانتیگراد در تاریکی نگهداری میشوند . قارچ دو هفته بعد از مایه زنی رشد کرده ، بذر قارچ آماده استفاده میشود .بذری که به این شکل آماده شده میتواند به عنوان ماده تلقیح ( نسل اول ) برای شیشه ها یا کیسه های پلاستیکی جدید نیز مورد استفاده قرار گیرد. ( نسل دوم ) ب : تهیه بذر قارچ با استفاده از بذور غلات 10 کیلوگرم گندم را به مدت 15 دقیقه در 15 لیتر آب بجوشانید . شعله را خاموش کرده ، اجازه دهید دانه های گندم 15 دقیقه دیگر در آب جوشیده باقی بماند . بدین ترتیب دانه های گندم کاملا نرم میشود . گندمها را در یک صافی یا الک بریزید تا آب اضافی آن خارج شود . سپس انها را روی یک تکه پارچه یا کاغذ روزنامه و یا تور سیمی پهن کنید تا خنک شده، آب موجود در سطح دانه های نیز تبخیر شود . به دانه های سرد شده مقدار 120 گرم سولفات کلسیم هیدراته [. برای مشاهده لینکها در سایت عضو شوید][16] و 30 گرم کربنات کلسیم اضافه کرده ، خوب با آنها مخلوط کنید . سولفات کلسیم از بهم چسبیدن دانه ها جلوگیری میکند و کربنات کلسیم پی هاش مناسب مخلوط را تامین میکند دانه هایی که به این شکل آماده شده اند را در شیشه های شیر نیم لیتری یا کیسه های پلاستیکی از جنس پلی پروپیلن بریزید ( در هر کیسه یا شیشه حدود 250 تا 300 گرم گندم جوشیده ) و پس از گذاشتن درپوش پنبه ای ، انها را در اتوکلاو حرارت 121 درجه سانتیگراد به مدت 2 ساعت استریل کنید . پس از استریل ، مواد باید دارای پی هاش ، 5/6 تا 7/6 باشد . شیشه های حاوی داتنه گندم را با کشت خالص قارچ ، مایه کوبی کرده و در محیط تاریک با حرارت 22 تا 24 درجه سانتیگراد نگهداری کنید . پس از حدود دو هفته ، میسیلیوم قارچ سطح دانه ها را پوشانده و بذر آماده میشود . برای این منظور میتوان از سایر دانه های غلات مانند سورگم ، جو ، ارزن و غیره نیز استفاده کرد . ج – تهیه بذر قارچ با استفاده از پرلیت این روش را لمک [. یشنهاد کرد. پرلیت ماده ای است که در هزار درجه سانتیگراد افزایش حجم پیدا میکند . مواد لازم برای تهیه اسپان عبارتند از : پرلیت ( 1450 گرم ) سبوس گندم ( 1650 گرم ) سولفات کلسیم ( 200 گرم ) کربنات کلسیم ( 50 گرم ) و آب ( 665 میلی لیتر ) پس از مخلوط کردن این مواد را داخل شیشه های نیم لیتری ریخته و استریل میکنند . در انیجا نیز روش کار مانند آنچه در مورد غلات گفته شده، میباشد . اسپان تولید شده براحیت از هم پاشیده و به نسبت ارزان تمام میشود . علاوه بر این برای مدت زمان طولانی، قابل نگهداری است . . در باره چگونگی تاسیس سالن پرورش قارچ دکمه ای تاسیس سالن پرورش قارچ دکمه ای به دو صورت سنتی و صنعتی در ایران قابل راه اندازی و بهره برداری می باشد که همانطور از اسم دوروش بدیهی است در روش سنتی سرمایگذار با بهره گیری از وسایل و ابزارالات سنتی سعی در پرورش قارچ می نماید که از خوبی های این روش می توان ارزان تر بودن و کاهش سرمایگذاری ثابت مثال زد و در انتها نیز متعقابا از مضررات این روش بازدهی پایین تر بودن نسبت به روش صنعتی است به طوری که در روش صنعتی شما با سرمایگذاری بیشتر تا ۱۰% می توانید به بازدهی سالن خود افزایش دهید و تمامی تبلیغات موجود در سایت صبا قارچ نیز بازدهی را در طول دوره دوماهه با بهره گیری از روش صنعتی محاسبه و اعلام نموده است . البته هر دو روش سود دهی قابل توجیه را دارا هستند .   روش سنتی به دلیل طولانی شدن مقاله در یک مقاله جدا مفصلا به آن خواهیم پرداخت. اما در روش صنعتی مشخصات سالن را به صورت کلی در زیر اشاره خواهیم کرد . دریچه های ورود و خروج : هیچ گونه دریچه و درز ورودی و خروجی نباید در سالن وجود داشته باشد ! و همچنین هیچ گونه نور و روشنایی نباید وارد سالن شود . تنها هوای ورودی نیز توسط کانال کشی از اتاق تاسیس وارد سالن می شود بنا براین هیچ هوایی به صورت مستقیم و یا حتی توسط کولر یا هواساز به سالن وارد نمی شود !   نقشه اتاق تاسیس سالن پرورش قارچ باید بصورت کاملا کارشناسی و مهندسی کشیده و تهیه شود که شما می توانید از مشاوره حضوری صبا قارچ بهره گیری کنید . در سالن قارچ یک دریچه خروجی به نام اگزوز وجود دارد که در عرض سالن در پایین دیوار در وسط عرض قرار می گیرد. نقشه اصولی این کار در جزوه آموزشی موجود است و عزیزانی که جزوه تهیه می کنند از توصیه های کارشناسان ما در چگونگی سیرکولاسیون سالن بهره خواهند جست.  در روش صنعتی که حتما اتاق تاسیس باید نصب کرد شما برای گرمایش باید از یک رطوبت ساز و هواساز و کولر (سرمایش ) و یک هیتر گازی یا گازوئیلی (گرمایش) استفاده نمایید یک نقشه سالن خوب جهت پرورش قارچ شما را تا ۱۰% در بازدهی یاری میکند و همچنین یک سالن ایدآل به همراه نیروی انسانی مناسب می تواند قارچ درجه دو و سه شما را از بین برده و تمامی قارچ های شما را به قارچ درجه یک تبدیل نماید. ضمن اسنکه و نوع بذر مصرفی در کمپوست نیز از دیگر عوامل مهم در این موضوع می باشد . خاک پوششی مطلوب عبارتست از:  ۱-        ظرفیت نگهداری آب: از تمام مواد خام که تا کنون به این منظور مورد استفاده قرار گرفته پیت یکی از موادیست که بالاترین ظرفیت نگهداری آب را دارا می باشد. هرچه قدر مقدار پیت در ترکیب خاک پوششی بیشتر باشد و از شن و ماسه و آهک کمتر استفاده شود خاک مرغوبتر و آب بیشتری در اختیار قارچ قرار می دهد. ۲-        pH : اپتیمم pH برای رشد میسلیوم بین ۷/۶الی ۷/۷ می باشد. اما هر چه قد نزدیک به۷ باشد نشان دهنده  کیفیت خاک است. چون pH پیت خالص کم است لذا عاری از باکتری و عوامل بیماریزا است.  ۳-         EC: میزان شوری خاک محسوب میشود که میزان شوری هر چه کمتر باشد و به صفر میل کند بهتر است. میزان هدایت الکتریکی بالا باعث تبخیر آب و مانع جذب ماکروالمنت ها توسط ریسه ها می شود. از دیگر ویژگی های عدم آلودگی و عدم وجود ماده غذایی در خاک است. که باید کاملا رعایت شود. میزان ECخاکهای ایرانی بالاست. با توجه به نکات ذکر شده درباره اهمیت وجود خاک در تسهیل پرورش و افزایش عملکرد  تهیه یک خاک مرغوب هم ردیف با انتخاب بستر و بذری مرغوب است. دهنده خاک Peat    خاکی است که از بقایا در حال تخمیر اندام های مختلف گیاهی بوجود آمده .پیت طبیعی حاصل تخمیر خزه های معروف Sphagnum وHyponum است که در اروپا شمالی (هلند ، ایرلند) به وفور یافت می شوند و معادنی که از این خزه ها در اروپا شمالی بدست آمده تحت عنوان تورب یا پیت خالص به بازار عرضه می شوند . معادن پیت در چند ناحیه ایران عمدتا در شمال ایران شناسایی شده اند ولی این معادن دقیقا حاصل تخمیر دو خزه معروف نیستند . پیت ایران دارای رنگ روشن و ظرفیت نگهداری ۴۵-۵۰% است. در هلند مخلوط خاک پوششی مورد استفاده عبارتست از ۸۰% حجمی پیت به اضافه درصدی آهک (برای تنظیم pH )و ماده Spent lime (عصاره خام تیره چغندر قند) که عملا مقدار رطوبت مخلوط ۶۵ الی ۷۰ درصد را ارائه نموده است. البته در بعضی از خاکهای پوششی از خاک رس ،ماسه ، لوم هم به منظور نگهداری آب استفاده میشود که جایگزین مناسبی برای پیت است اما به میزان قدرت جذب و نگهداری پیت خالص نیست به طور مثال خاک رس در اثر دارا بودن بافت متراکم قارچ کمتری تولید می کند اما قارچها سنگین و با کیفیت است. ولی یکی از معایب این خاک چسبندگی به هنگام جذب رطوبت و ترک به هنگام خشک شدن است که باعث پاره شدن میسلیوم میشود. لوم هم خاک سبکی متشکل از ماسه رس و هوموس است و کاربرد مناسبی در خاک پوششی دارد. ماسه قدرت نگهداری آب را ندارد اما باعث ایجاد فضای متخلخل برای تهویه میشود. در بسیاری از کشورها بدلیل کمبود پیت از مخلوطی از پیت مصنوعی ، لوم ، ماسه و رس برای نگهداری آب استفاده می کنند. همچنین از مخلوط خاک لومی و  و کود دامی به نسبت یک به یک استفاده می شود ویا کود دامی با پوست تخمیر شده درختان می توان خاک پوششی را تهیه نمود و لی بایست خاک پوششی را ضد عفونی و استریل نمود برای اینکار از بخار یا مواد شیمیایی مانند فورمالین  یا کلرو پیکرین  استریل نمود.و خاک پوششی را به عمق 1-5 cm برروی کمپوست 15-14 روز پس از بذر پاشی  مریزیم یعنی برای هرمتر مربع خدودا 15-20 کیلو مصرف میشود و 2-3 روز پس از خاک دهی سطح کمپوست را با یک قارچ کش  مانند بنومیل یا TBZ سمپاشی میکنیم و زمانی که میسیلیوم ها نیمی از خاک پوششی را فرا گرفت  هوادهی صورت میپذیرد و رطوبت  سالن را با ابپاشی بر روی دیوار و کف تامین و و دما ی سالن را با هوا دهی کنترل می کنیم. درجه حرارت در زمان قارچ دهی 20-25 درجه درجه حرارت در زمان اسپان رانی 25-30 درجه رطوبت در زمان پین دهی 95-100 درصد رطوبت در زمان قارچ دهی 85-92 درصد غلظت co2 2000ppm   توجه : مقدار محصول بستگی به نژاد قارچ و کیفیت کمپوست و تنظیم دما و رطوبت در سالن داشته و از هر متر مربع 3-30 کیلو برداشت میشود.و با برنامه ریزی 10 هفته ای  یعنی کارگاه را به ده قسمت تقسیم و با فاصله یک هفته ای کشت میشود  بدین طریق در تمام طول سال قارچ خواهیم داشت.

بسمه تعالی  بر اساس استاندار سازمان آموزش فنی و حرفه ای  کشور    جزوه کشتکار گلخانه خاکی گلخانه : گلخانه مکانی است محصور شده با پوشش شفاف یا نسبتا شفاف که در ان شرایط محیطی و تنظیم رشد گیاه قابل کنترل است. در تولید سبزیجات گلخانه ای روشهای مختلی برای توید بکار گرفته می شود که هریک در جای خود قابل بحث است و بستگی به عوامل متعدد در انتخاب روش دارد این روش ها شامل کاشت مستقیم و یا غیر مستقیم در خاک گلخانه استفاده از ظروف با مخلوط های بدون خاک تکنیک های تغذیه گیاهان در یک لایه نازک تولید در پشم سنگ و تولید در سنگ مروارید می باشد که سه تکنیک اخیر تولید هایدروپونیک نامیده می باشد زیرا تمام مواد مغذی مورد نیاز گیاه در اب ابیاری اضافه می گردد. اهداف : 1- تولید محصول خارج از فصل  2-جلو انداختن یا پیش رس کردن محصول 3-کشت و پرورش محصولاتی که برای تولید در شرایط خارج از گلخانه در منطقه مناسب نیستند. موفقیت یک تولید کننده به انتخاب های وی در تمام مراحل کار بستگی دراد. انتخابهای قبل از کشت شامل انتخاب مکان مناسب برای احداث گلخانه و انتخاب تاسیسات مناسب و مورد نیاز و نصب انه است انتخاب مکان بستگی به اب و هوای محل قابلیت دسترسی به اب و کیفیت ان دسترسی به برق .سوخت. امکانات حمل و نقل و بازار دارد. مزایایی کشت گلخانه ای :
1- افزایش تولید در واحد سطح (به عبارت دیگر 10 برابر هوای آزاد ) به این معنی که مثلا در مورد خیار تولید 20 کیلو گرم خیار در هر متر مربع در گلخانه به جای تولید 2 کیلوگرم در همان یک متر مربع در هوای آزاد است.2- تولید بیش از یک محصول در سال (که در مورد خیار تولید سه بار در سال و همچنین در مورد گوجه فرنگی تولید دو بار در سال ممکن می باشد.3- افزایش کیفیت محصول تولیدی (که با کنترل دقیق و بهتر آفات و بیماری ها با روش های کنترل بیولوژیکی و کاهش مصرف سموم که باعث افزایش کیفیت محصول و افزایش صادرات و حفظ محیط زیست می شود .4- صرفه جویی در مصرف آب (با روش آبیاری تحت فشار 5- استفاده از اراضی غیر قابل کشت با سیستم هیدرو پونیک (مانند گلخانه های پرورش سبزی در کیش 6- عدم وابستگی تولید به شرایط محیطی و امکان بازار یابی مناسب و تنظیم برتامه کشت مطابق با نیاز بازار (مثلا در مورد خیار طوری برنامه تنظیم شود که زمان برداشت اواخر اسفند ماه باشد7- تواوم کار و تولید محصول در تمام فصل های سال با توجه با امکان کنترل عوامل محیطی و تنظیم شرایط مورد نیاز گیاه8- ایجاد فرصت های شغلی مناسب برای جوانان و کار آموختگان کشاورزی و استفاده از اوقات فراغت کشاورزان در فصل های پاییز و زمستان معایب کشت گلخانه ای :1- هزینه اولیه آن زیاد است و قسمت عظیم این هزینه صرف احداث گلخانه می شود که البته در صورت سود مند بودن محصول تولیدی این هزینه حداکثر در سه سال برگشت داده می شود .2- نیاز به مراقبت دایمی (برخلاف کشت در هوای آزاد که با مراقبت کمتر میتوان به سود قابل توجهی دست یافت) در کشت گلخانه ای حتی لحظه ای غفلت میتواند خسارت جبران ناپذیری وارد کند (مثلا کاهش شدید دما در گلخانه در یک شب سرد زمستانی می تواند باعث نابودی کامل محصولات گلخانه ای شود)اهداف کشت گلخانه ای :1) تولید محصول در محلی که در آن محصول تولید نمی شود2) تولد در زمانی که کشت محصول در هوای آزاد غیر ممکن است .در صورت تصمیم به کشت گلخانه ای چه باید کرد؟1- مشخص کردن بازار فروش sell your crope before planting) ) باید مشخص شود محصول تولید در کجا به فروش خواهد رسید2- تعیین زمان های مختلف سال از نظر میزان فروش محصول تولیدی , زمان کسادی و اشباع بازار , و زمان خلاء و نیاز شدید بازاز3- تعیین نوع و ویژگی محصول مورد نیاز که مورد پسند مصرف کننده همان منطقه باشد (مثلا تولید کوجه فرنگی ریز یا درشت , تولید فلفل زرد,سیاه ویا ....4- جمع آوری اطلاعات هواشناسی منطقه مورد کشت (میانگین ده ساله حداقل دما در سرد ترین شب سال و میانگین حداکثر دما در گرم ترین روز سال ,میانگین ده سال بارندگی , تعداد روز های آفتابی, روز های ابری , روز های یخبندان , ...5- تعیین جهت های جغرافیایی و جهت وزش باد های غالب در منطقه6- نوع خاک از نظر بافت , ساختمان , PHخاک , ECخاک و عناصر پر مصرف و کم مصرف , میزان آهک , ظرفیت تبادل کاتیونی ,و....7- وضعیت آب منطقه از نظر کمی و کیفی که برای هر متر مربع بستر خاکی گلخانه حدود یک متر مکعب آب باید در دسترس باشد و نیز باید مواد حل شده جامد در آب مانند بیکربنات سدیم , کلر , فلور آب , در حد مطلوب باشد8- مسافت گلخانه تا بازار مصرف9- دستمزد کارگر در منطقه مورد احداث گلخانه10-جمع آوریاطلاعات علمی در مورد کاشت داشت و برداشت و آفات بیماری ها و انبار داری محصول مورد کشت11-بازدید از گلخانه های اطراف جهت جمع آوری اطلاعات علمی و تجربی آنان به منظور جلوگیری از تکرار اشتباه دیگران و ...   شرایط اقلیمی: هر محصولی در شرایط اقلیمی خاصی در طول سال می تواند رشد کند و میوه تولید نماید. در رشد خیار. گوجه فرنگی. فلفل و توت فرنگی صرفا گرم بودن دوره رش از اهمیت خاصی برخوردار نیست بلکه تعداد روز های گرم دوره رشد از اهمیت خاصی برخوردار است.بنابر اینعوامل محیطی که منجر به پایین و با لا رفتن کیفیت و کمیت حرارت و نور می شوند نقش بسزایی در اقتصاد تولید دارد .چرا که جبران و تعدیل این عوامل مستلزم صرف هزینه است. در انتخاب محل گلخانه  بایستی موارد ذیل مورد نظر قرار گیرد. اب و هوای منطقه در طول سال دائما نامناسب نباشد. تحت سایه درختان بلند و یا در دامنه شمالی بلندی ها قرار نگیرد دارای باد های شدید نباشد. همچنین شدت گرمانیز تاثیرا منفی داشته و با ید مورد توجه قرار گیرد. همانطور که گرما و طول دوره ان نقش مهمی در تولید خیار گلخانه  ای دارد . سرما نیز اثرات قابل تو جهی بر گیاه دارد.سرما زدگی می تواند به مرگ یا بروز صدمه به محصول شود این سرما در زمان های اولیه رشد جوانه های گل و میوه حساسیت بیشتری برخوردار است پس قبل از احداث گلخانه می بایست در زمینه طول دوره و میزان سرمای محل اطلاعات لازم تهیه شوند. نور: شدت تابش و مدت زمان تابش نور امری حیاتی در تولید محصول است. قرار گرفتن در منطقه ای که پوشش درختی داشته و یا کنار ساختمانهای بلند واقع شده باشد باعث کاهش شدت نور و کار ایی ان خواهد شد. اب: یکی از عوامل مهم در انتخاب محل احداث گلخانه دسترسی به اب با کیفیت است توجه داشته باشید دسترسی به اب شهری گران تمام می شودو ضمنا فلوراید و کلر ان مضر است.کیفیت اب ابیاری بستگی به اسیدسته یا (    ).شوری و عناصرموجود در ان بستگی دارد.و جود عناصری مانند مس. روی .و برخی مواد سنگین مانند جیوه و سرب بعنوان الودگی تلقی می شوددر هر صورت بهترین کار این است که ایب قابل دسترسی را به ازمایشگاه بفرستیم. برق: وجود برق برای نور مصنوعی . پمپ اب. تهویه. و غیره ضروری میباشد.و بهتر است احداث گلخانه در محلی احداث گردد که دسترسی با برق اسان و ارزان باشد. سوخت: اقتصادی ترین سوخت برای گلخانه گاز طبیعی است د رغیر این صورت باید از گازوئیل و نفت سفید استفاده نمود. بازار مصرف و حمل و نقلحمل و نقل سریع و اسان هزینه های تولید را کاهش می دهد و بهتر است در احداث از نزدیکی به راهها و بازار فروش اطمینان حاصل شود. زمین: در انتخاب زمین دقت کنید که نوع کاربری ان کشاورزی باشد و قیمت ان مناسب باشد و و در مجاورت شهر هانبوده و زه کش مناسبی داشته و شیب مناسبی ذاشته باشد. انواع گلخانه: گلخانه ها دارای اشکال مختلف بوده و دارای طرح های ساده یا پیشرفته می باشد.و انواع گلخاه رایج بدین شرح می باشد. انواع گلخانه از نظر فریم ( اسکلت): الف: فریم های چوبی: که در روش های سنتی مورد استفاده قرار  می گیرند.و دارای عمر کم بوده و استفاده از پوشش پلاستیکی زمان بر و هزینه زیادی دارد.و بعلت ضعیف بودن در مقابل باد ارتفاع گلخانه محمدود است. و بعلت پایین بودن مقاومت چوب باید از ضخامت بیشتری استفاده شود که جلوی نور را می گیرد.و خود چوب مکان مناسبی برای رشد افات و بیماریهای گیاهی است.و بعلت کمی ارتفاع بوته ها را تا سقف امتداد می دهیم که باعث کاهش محصول و افزایش بیماری قارچی بعلت زیاد شدن رطوبت می شود.که با فاصله بوته ها رو افزایش دهیم که  با عث کاهش محصول می شود. ب: فریم های پی وی سی: این فریم ها معایب چوب را نداشته و هزینه اهنی را ندارد ولی متاسفامنه بعلت تولید نشدن در کشور واردات ان گران تمام می شود. ج: فریم های فلزی: این نوع اسکلت به سه شکل است:1-لوله های گالوانیزه که مطلوب ترین نوع این اسکلت ها به دلیل بالا بودن رطوبت گلخانه است.فقط می بایست توجه داشت که احداث ان بدون انجام جوشکاری انجام شده واز اتصالات مخصوص استفاده می شود.و اگر از جوش استفاده شود از همان محل شروع به پوسیدگی کرده و عمر ان ده سال می شود. 2-اهن سیاه:که با لوله نبشی و سپری ساخته می شودکه باید قبل از نصب ضد زنگ زده شده و رنگ امیزی گردد و عمر ان ده سال است. 3- الومینیومی:عمر طولانی و مناسب بوده ولی هزنه ساخت ان گران است. انواع گلخانه از نظر پوشش: الف: پوشش شیشه ای در اسکلت هایی که با نبشی ساخته شده اند استفاده می شود و شکل شیروانی دارندو در مناطق پر برف از ان استفاده می شود.و در سطوح کم و کشت گل استفاده می شود . ب:مواد سخت شفاف:در ایران بعلت گرانی و وارداتی بودن توصیه نمی شود و عمر ان 5-20 سال است.صفحات پلی کربنات و پی وی سی که عمر ان دو سال و در مقابل نور ماورائ بنفش کدر شده و شکننده می شوند.اما فایبر کلاسدارای وزن سبک بوده و نسبت به شکستگی مقاوم ولی کدر شده که با فرجه کشی بارزین اکریلیک مشکل را حل می نماید.هزینه ان نسبت به شیشه کم و نور ماتی ایجادکرده و نیاز به قاب ندارد ولی در زمان اتش سوزی خطرناک است. ج: پلاستیک: این نوع پوشش از پلاستیک های قابل انعطاف و شفاف ساخته می شود.که مناسب ترین پوشش برای گلخانه است.مهمتریم ان در بازار شامل ( پلی اتیلن-پلی استر-پلی ونیل فلوراید) که در استفاده از ان باید مقاومت در برابر تشعشع افتاب و عرض پلاستیک توجه کرد.از مهمترین مزایای ان عدم نیاز به اسکلت و هزنه گرم کردن 40 درصد نسبت به شیشه است.ول ی عمر و دوام ان کم است و در زمستان بعلت سرما بخار کرده و باعث افزایش رطوبت و بیماریهای قارچی و و کاهش اکسیژن خاک و جذب کمتر گیاه از خاک و کاهش رشد می شود و در جلوگیری از اشعه ماورائ بنفش خورشید از پلاستیک پلی اتیلن مقاوم به اشعه که شکستکی پلاستیک معمولی را ندارد.بهترین یو وی 3-5 درصد است و قطر 18 میکرون و دارای مواد انتی فک برای جلوگیری از تجمع قطرات اب باشد.و در صورت انتی فوک نبودن از اسپری مواد شوینده به سمت داخل پلاستیک مناسب است.از پلاستیک های دولایه پلی ونیل اتیلن نیز می توان استفاده کرد که هزینه ان برابر با شیشه است ولی عمر ان ده سال است. احداث: در احداث گلخانه با ید موقعیت زمین توسط طراح در نظر گرفت.اب و هوای منطقه و میزان باراندگی و پراکنش ان وجهت و میزان باد در منطقهو وضعیت نور و تابش ان ومیزان اب و در دسترس بودن و شیب زمینو نیز نیزان سرمایه و نوع و هزینه انرژی های در دسترس و حمل ونقل  و ماشین الات مورد نیاز  پس براساس موارد فوق یک گلخانه طراحی و احداث می گردد. مدل خرپایی:که شبیه خانه های شیروانی دار بوده  که مخصول مناطق پربارش لست ولی در مقابل باد مقاومت کمی دارد و جذب نور خوبی درارد واگر اسکلت ان فلزی باشد هزینه زیادی دارد. گلخانه های خر پایی به سه شکل ساخته می شوند.( دو طرفه – یکطرفه – نیمه دوطرفه)گلخانه های یک طرفه ونیمه  دوطرفه  در کناتر ساختمانها بنا می شوند.تا از نور خروشید بهتر استفاده شده و هزینه سوخت کاهش یابد.این گلخانه های دو طرفه را در کنار هم ساخته  که می تواند دیوار واسط را برداشت و نیز دارای دیوار باشد.این گلخانه های برای محصولات مختلف مناسب نبوده و در مقابل برف مقاومت ندارد. مدل کمانی( تونلی): هزینه احداث ان پایین ومناسب محصولات فصلی ولی در مقابل با مقاومت ندارد که بصورت تکی یا چندتای کتار هم ساخته می شود.مشخصات کمانی مستقل بشرح جدول:   بهینه حداکثر حداقل ابعاد 7-7.5 8 6 عرض متر 25-30 50 20 طول متر 3.5-3.8 4 3 ارتفاع از کف تا تاج 2.5-2.8 3 2.20 ارتفاع از کف تا وتر 3 4 2 فاصله کمانها 2-2.5 3.5 0.5 قطر لوله ها اصلی اینچ 1-1.5 2 0.5 قطر لوله ها اتصالات فرعی اینچ 1.5-2 3 1 قطر مفتول های سیمی بیشتر گلخانه های موجود دارای عرض های 9-14 متر و طول 40-60 متر و ارتفاع 3-4 متر بوده که فاصله کمانها 2-3 متر و از نایلون به عرض 8 متر استفاد ه می شود. گلخانه های متصل به شکل استوانه ای  یا تونلی ساخته می شود که در انرژی و مصر ف پلاستیک صرفه جوی شده و لی در مقابل باد و برف مقاومت ندارد . تاسیسات و تجهیزات : تامین و کنترل حرارتباید با دقت رعایت شود گرما باعث رشد گیاه و کاهش محصول شده و دمای شب باید از روز 5 درجه کمتر باشد.برای تامین حرارت می توان از دکوره های مخصوص با پروانه های دمنده استفاده نمود و در طول سالن از رول پلاستیکی استفاده نمود تا گرما بصورت یکنواخت منتقل شده و در فاصله نیم متر سوراخ خای تعبیه می نمایند.که ارتفاع ان 30-60 سانت از کف و قطر 30-40 سانت دارند.دود مشعل یا بخاری نباید به گلخانه نفوذ کند.استفاده از اب گرم و شوفاژ و بخاری معمولی و گرمای زیر بستر از دیگر روش های انتقال گرما به گلخانه است. رطوبت: چنانچه رطوبت بیش از 60-65 درصد باشد باعث رشد قارچ می شود و رطوبت کم باعث تبخیر و کاهش محصول می شود.رطوبت را با ابپاشی و یا در مناطق گرم از کولر ابی تامین نمود. در اکسید کربن: باید تعادلی بین اکسیژن و دری اکسید کربن وجود داشته باشد و میزان ان 0.3 در هزار است  در روز باید میزان انرا افزایش  که به ازائ هر 100 متر فضا نیم لیتر گاز پروپان در ساعت  و یا نفت معمولی 250 سیسی را سوزانید.تامین دی اکسید باعث افزایش 30-35 درصدی محصول می شود. تهویه : باید توسط فن ها انجام شود که باعث کاهش دما  و تامین دی اکسید  می شود.که در بدنه نصب شده و برای هر 100 متر مربع یک فن کافی است. نور ک نور یا بصورت طبیعی و یا توسط لامپ تامین می شود.برای هر سه متر یک لامپ 100 وات کافی است. اب: در تعیین کیفیت اب 4 عامل   ئی سی و عنصر بر و میزان اسیدیته و نسبت جذب سدیم ارزیابی می شود. ئی سی 0.8-1 میلی موس بر سانتی متر و بر 1.33-2 در میلیون و سدیم 10 در میلیون می باشد. سیستم ابیاری جوی و پشته و قطره ای  می باشد که در روش قطره ای صرفه جوی در مصرف اب شده و کئد را توسط اب به گیاه می رسانند. خاک: با ازمایش خاک می توان به اسیدیه و موارد پی برد و می توان با ضد عفونی خاک از رشد حشرات و علف های هرز  جلوگیری نمود. استفاده از متیل بروماید و متام سدیم و بخار اب نسبت به ضد عفونی اقدام نمود. کود: 4-6 تن کود دامی به ازائ 100 متر مربع مناسب بوده و از کود های شیمیایی فسفات امونیم- سولفات امونیم- پتاسیم استفاده نمود کود شمیایی را بشرح جدول استفاده نمود. پتاس فسفر ازت مرحله 30% 50% 40% قبل از کاشت 70% 50% 60% دوره تولید       اسکلت گلخانه : اسکلت بخشی از گلخانه است که پوشش پلاستیکی یا شیشه ای را نگه میدارد. اسکلت گلخانه باید محکم و سبک بود و در عین حال ارزان و با دوام باشد و تا حد امکان سایه کمتری داشته باشد. در حال حاضر اسکلت گلاخنه را بیشتر با آهن گالوانیزه و یا آلومینیم می سازند و در بعضی موارد از چوب هم استفاده میشود که هم ارزانتر است و هم ساخت آن آسانتر است، ولی این اسکلتها زود می پوسند و در ضمن برای استحکام بیشتر باید از قطعات چوبی ضخیمتری استفاده کرد که این امر سبب کاهش نفوذ نور آفتاب بداخل گلخانه می گردد. در حال حاضر دو نوع گلخانه رواج دارد: 1- گلخانه دو طرفه 2- گلخانه کوآنست در گلخانه های دو طرفه دیوارهای جانبی عمودی هستند و سقف آنها حالت مثلثی دارد. در گلخانه کوآنست از کمانهای لوله ای یا چوبی (بیشتر لوله های فولادی) استفاده می شود در این روش کمانها را که دارای قوسی حدود 180° هستند بموازات هم و بفواصل مشخص (1.5-3.5 m) در زمین فرو می کنند و کمانها بوسیله تیرهای افقی که در امتداد طولی گلخانه قرار دارند بهم اتصال می یابند و مستحکم می شوند. فاصله تیرهای افقی که بطور موازی در روی کمانها قرار گرفته و اولین کمان را به آخرین کمان وصل می کنند، 100-150 cm است. به این ترتیب یک فضای درونی بزرگ و واحد بوجود می آید. برای پوشاندن گلخانه کوآنست معمولاً از پلاستیک استفاده می کنند. بدین منظور در فواصل بین لوله های افقی و بفاصله 25-30cm سیمهای گالوانیزه به موازات لوله های افقی نصب می کنند که برای پوشش پلاستیکی سطح مناسبی بوجود می آورند و پس از پوشاندن گلخانه با پلاستیک تعدادی از همین سیمها روی پوشش پلاستیکی نصب می شوند تا پوشش گلخانه مستحکم تر شود. در هنگام ساخت گلخانه باید نکات زیر را در نظر گرفت: 1. اگر سطح گلخانه خیلی وسیع باشد کنترل درجه حرارت و تهویه آن مشکل می باشد. لذا بهتر است سطح کشت در واحدهای کوچک و جداگانه 300-500 m2 تفسیم شود. 2. ارتفاع داربستی که بوته های خیار به آن بسته می شود حدودm 2 است. بنابراین ارتفاع دیواره های جانبی گلخانه باید حداقل 2 m باشد 3. شیب سقف باید به اندازه ای باشد که استحکام کافی داشته باشد و آب باران و برف را روی خود نگه ندارد. از طرفی اگر ارتفاع خیلی باشد فضای اضافه گلخانه بیشتر شده و هزینه گرم کردن آن افزایش می یابد. لذا شیب را باید حدود 25-30% گرفت. البته در گلخانه کوآنست بدلیل انحنای سقف این مشکل تا حدود زیادی رفع می شود. 4. در بعضی مواقع لازم است که هوای گلخانه را خارج کنیم و چون هوای گرم سبک است و معمولاً زیر سقف می ایستد بهتر است در سقف گلخانه دریچه هایی تعبیه شود که در مواقع لازم این دریچه ها باز شده و هوای گرم خارج شود. در گلخانه های کوآنست باز و بسته کردن این دریچه ها مشکل است. لذا در دیواره های جانبی گلخانه و به فاصله 1-1.5 m از سطح زمین دریچه هایی را جاسازی می کنند و در مواقع لزوم آنها را باز می کنند. در ضمن در دو انتهای گلخانه و در نزدیکی سقف دو پنکه (فن) قرار می دهند که هوای گرم زیر سقف را خارج کنند. 5. برای اینکه در هنگام ورود به گلخانه با باز کردن در ورودی هوای گلخانه بطور ناگهانی عوض نشود بعد از در ورودی یک اتاقک کوچک تعبیه می شود که ابتدا وارد این اتاقک می شویم و سپس به در اصلی گلخانه می رسیم و با باز کردن آن وارد فضای گلخانه می شویم. 6. در محاسبات گلخانه ها معمولاً وزن برف را در نظر نمی گیرند. چون برف در اثر گرمای گلخانه آب می شود. ولی در مناطقی که خطر ریزش برف سنگین وجود دارد باید پس از بارش گلخانه را گرم کنیم این برف سریعاً آب شود. در غیر اینصورت و بخصوص در گلخانه های دوطرفه خطر خوابیدن سقف وجود دارد. 7. معمولاً گلخانه های دو طرفه که دارای دیواره های جانبی عمودی هستند در برابر باد به شکل مانع عمل می کنند و لذا بادهای شدید به آن خسارت میزنند. ولی گلخانه های کوآنست به دلیل قوسی شکل بودن جریان باد را ملایم می کنند. به علاوه گلخانه های کوآنست به دلیل انحنایی که دارند برف و باران را روی خود نگه نمی دارند و آب را به راحتی جاری می کنند. لذا در بیشتر نقاط جهان استفاده از گلخانه های کوآنست عمومیت بیشتری یافته است.   خیار خاک مناسب برای خیار درختی: خاک مورد استفاده در گلخانه های کشت خیار بایستی دارای بافت سبک (Sandy loam) بوده و از نفوذپذیری خوبی برخوردار باشد. این نوع خاک هر چه از نظر داشتن هوموس تقویت گردد کاشت خیار در آن دارای عملکرد بهتری خواهد بود. تقویت خاکهای سبک را می توان با کودهای حیوانی تامین نمود. اگر خاک قابل استفاده کمی سنگین باشد می توان با اضافه کردن مقداری شن شسته عاری از آهک و گچ به همراه کمپوست بطوریکه از نظر مصرف میزان مورد نیاز جنبه اقتصادی جنبه اقتصادی داشته باشد آنرا اصلاح نمود. همچنین در صورت نفوذپذیری کم آب یا زه دار بودن خاک می توان از لوله های مشبک پلی اتیلن و نصب در زیر پشته های خاک نیز استفاده نمود. این روش میتواند زهکشی لازم را برای خاک تامین نماید. خاکهای نسبتاً سنگین و یا خاکهایی که دارای نمک زیاد باشند اصلاً مناسب نمی باشند زیرا تهویه، آبشویی و ضدعفونی اینگونه خاکها بسیار مشکل می باشد و مطمئناً به رشد ریشه نیز صدمه می زند. تجربه خیارکاری در خاکهای سبک بیابانی (سرخه) که املاح آهکی و گچی در حداقل باشد و درصد شن آن بیش از 50% باشد نشان داده است که اینگونه خاکها بهترین بسترها بوده و در آن محصول خوبی تولید شده است. در انتخاب بسترهای خاکی چنانچه بستر زیرین (بیش از عمق 25 cm) آنها سخت و غیرقابل نفوذ باشد بایشتی با استفاده از زیرشکنهای مناسب این لایه شکسته شود و یا از کاشت خیار صرفنظر نمود. PH مناسب بستر خاکی6.5-7.5 و EC کمتر از 3000µmos/cm (3 دسی زیمنز بر متر) می باشد. قابلیت جذب عناصر به وسیله PH بستر محیط ریشه تعیین و مشخص می شود. در PH پائین نسبت عناصر قابل جذب و محلول آهن، منگنز و آلومنیوم بیشتر بوده و در نتیجه همه آنها باعث تثبیت و غیر قابل استفاده شدن فسفر می شود.همچنین میزان کلسیم، منیزیم، گوگرد و ملیبدن قابل استفاده نیز در PH پائین کاهش می یابد. از طرفی مقدار فسفر، آهن، منگنز، روی، مس و بر در PH بالا محدود می شود. سایر بسترها: بسترهای خاکی همراه با مواد دیگر: اینگونه بسترها توده هایی از کاه و کلش و پیت، کمپوست و از این قبیل می باشند که روی پشته ها قرار می گیرند و یا با خاک پشته ها مخلوط می گردند. در این بسترها ریشه ها به خوبی توسعه پیدا می کنند و گرمای محیط ریشه و Co2 لازم نیز به میزان کافی تولید میگردد. ازجمله این بسترها کاه پوسیده روی پشته ها است. در اینگونه بسترها هر ردیف آن بوسیله بسته های کاه پرس شده پوشیده میشود. بدین طریق که پهنای بسته ها روی زمین و عرض آنها در امتداد یکدیگر قرار گرفته باشند. در هر 1000 m2 حدود 10 Ton کاه و به تعداد 560 بسته کاه 18 Kg مصرف می گردد. برای آماده سازی اینگونه بسترها برای هر بسته حدود 30 Lit آب مورد نیاز است. کودهای شیمیایی مورد نیاز برای هر کیلو کاه مجموعه ای از کودهای زیر است که بطور یکنواخت روی توده کاهها پخش میشوند. 7gr نیترات آمونیوم 26% + 7gr آهک 7gr سوپر فسفات تریبل 7gr نیترات پتاسیم 4.5gr سولفات منیزیم آنگاه در چند نوبت و به میزان 2-3 Lit برای هر بسته روی آنها به آهستگی آبیاری شود. در این زمان دمای گلخانه نبایستی از 15° c پائینتر رود. با این وصف بعد از مدتی دمای توده کاه به 38° c می رسد. در این روش استفاده از کاه گندم برای واریته های خیار طولانی رشد و کاه جو بای خیارهای با طول رشد کوتاه استفاده می شود. بسترهای آبکشت: بسترهایی که صرفاً از محلول مواد غذایی کامل استفاده میشود و نیازی به خاک نمیباشد و فقط از نگهدارندهای واسطه ای مثل بسته های حاوی پشم سنگ و یا پیت خالص و یا ماسه و شن شسته که روی بتن تعبیه شده اند می توان استفاده نمود. در این سیستم ها هزینه های ضدعفونی قابل توجه نمی باشد ولی تأمین انواع مواد غذایی مورد نیاز بطور مداوم نیاز به اصلاح و کنترل دارد، ضمن اینکه نگهداری بوته در این گونه بسترهای سست باعث افزایش هزینه ها می گردد. در این روش ریشه ها به خوبی توسعه پیدا نمی کنند و گرمای لازم و Co2 مورد نیاز در محیط ریشه نیز بوجود نمی آید. مشخصات بوتانیکی خیار: خیار گیاهی است از گیاهان گلدار، از رده دولپه ای ها، از گیاهان یکساله جالیزی، از خانواده کدوئیان(Cucurbithacae) و از جنس Cucurbita با نام علمی(Cucumis sativus). ریشه ان نسبتاً سطحی است و برای کاشت آن باید خاک سطح الارض کاملاً آماده و غنی از مواد غذایی باشد. ریشه آن یکساله و گاهی هم دائمی است. ساقه آن علفی و به رنگ سبز روشن، آبدار و دارای پوست نازک و کرکهای ریزی است که از ساقه منشعب می شوند. طول بوته خیار با توجه به هرسی که انجام می شود مکن است به بیش از 6 m برسد که نگهداری بوته ها در گلخانه بوسیله پیچاندن آن به دور نخهای ضخیم و همچنین پیچیده شدن پیچکها به دور نخها که نگهداری بوته ها را محکم می نماید امکانپذیر است. در واریته های معمولی برگها نسبتاً کوچک در واریته های بکرزا یا پارتنوکارپیک برگها بزرگتر، پنجه ای شکل و به رنگ سبز روشن بوده و بریدگی های کم عمق، برگ را به پنج قسمت یا Lobe که غالباً به شکل مثلث هستند، تقسیم می کند. دمبرگ آن بلند، آبدار، قطور، و رگبرگها مشخص و روشنتر از خود برگ هستند. میوه خیار از لحاظ گیاهشناسی شفت بشمار میرود یعنی میوه ای است گوشتی که برون بر آن نازک، میانبر آن گوشتی و خوراکی و درون بر آن غشائی و سخت است. رشد رویشی ریشه این گیاه در مقایسه با اندامهای هوایی آن بسیار ضعیفتر میباشد ولی در محل یقه و حتی قسمتهایی از ساقه که با خاک تماس حاصل مینمایند ریشه های نابجا تولید می کند، همچنین ریشه ها بیشتر در قسمتهای قابل تهویه سطح خاک رشد کرده و انتشار می یابند که در این رابطه ضرورت تهیه یک بستر تقریباً سبک از نظر بافت خاک و قابل تهویه معلوم می گردد. محل پیدایش میوه روی ساقه دو حالت دارد: 1. خیارهایی که روی ساقه اصلی و در زاویه برگها تولید می شوند. خیارهایی که روی ساقه فرعی تولید می شوند که دراینصورت ساقه های جانبی به هرس منظم احتیاج دارند. مشخصات بذر خیار گلخانه ای[1]: برای پرورش خیار در گلخانه صرفاً باید از بذور پارتنوکارپیک استفاده کرد و از کاشت بذور معمولی در گلخانه اجتناب کرد. لازم به ذکر می باشد که پارتنوکارپیکی عبارت است از تشکیل و رشد میوه بدون تلقیح تخمکها. این پدیده به نحوی گسترده در سبزیجات خانواده کدوئیان بخصوص خیار بروز میکند. در واریته های معمولی گلهای نر و ماده جدا از هم بوده و گلهای نر زودتر از گلهای ماده ظاهر می گردند. ولی در عوض واریته های پارتنوکارپیک گل نر وجود نداشته و گلهای ماده بدون عمل گرده افشانی و لقاح تولید میوه میکند. در این نوع خیار نیازی به گرده افشانی نیست و میوه بصورت پارتنوکارپیک تشکیل می شود، لذا چنانچه حشراتی از بیرون گلخانه گرده گل بوته دیگر خیارهای هوایی را به روی گل ماده بوته خیار داخل گلخانه بنشانند خیار تولیدی از کیفیت ظاهری پائین تر برخوردار خواهد بود. در بعضی از واریته های خیار داربستی طول میوه ممکن تا 50 cm برسد که با توجه به ذائقه و بازارپسندی مصرف کنندگان ایرانی هم اکنون واریته هایی کشت می گردد که طول میوه آنها حداکثر به 30 cm برسد. میوه این نوع خیار دارای پوستی خوراکی، بدون تخم و بدون ایجاد نفخ میباشد. بذر خیار گلخانه ای معمولاً با روشهای علمی و بسیار پرهزینه ژنتیکی تولید می شود و به همین دلیل قیمت آن بسیار گران بوده و بصورت عددی بفروش می رسد. این بذرها در هوای آزاد بخوبی نمی تواند بخوبی گلخانه میوه تولید کند زیرا در اثر تلقیح با گرده سایر ارقام، تولیدی یکنواخت نداشته و میوه آن از شکل اصلی خود خارج شده و بدفرم و بدشکل می شود. خیار پارتنوکارپیک دارای ارقام متعددی است که بسیاری از آنها فاقد شکل و رنگ و اندازه مورد پسند بازار ایران است. بنابراین از بین واریته های متعددی که به بازار عرضه می شوند باید انواعی را که برای کاشت در ایران مناسبند انتخاب نمود. واریته هایی از قبیل دومینوس جی.آر.اس[2]، دومینوس جی.آر.اچ[3]، هیلارس [4]9811، سینا، بیلانکو، خیار دولاب و خیار اصفهان در ایران نتایج چشمگیر و مرغوبیت بی سابقه ای نشان داده اند. چند واریته از خیارهای بلند اروپایی مانند سندرا[5] نیز در ایران آزمایش شده که طول آنها به 35-40 cm میرسد. اگرچه بذر پارتنوکارپیک بسیار گران بوده و هزینه کاشت و نگهداری نسبتاً بالایی دارد ولی با توجه به عملکرد بالا و قیمت گران خیار گلخانه ای، نه تنها این هزینه ها جبران می شوند بلکه سود سرشاری هم نصیب تولید کنندگان می گردد. برای انتخاب بذر خیار درختی بهتر است از بذرهایی استفاده گردد که بیش از 6 ماه از تولید آنها گذشته باشد زیرا بذر خیار دوره خواب کوتاهی دارد که در آن ایام ممکن است جوانه نزند، ضمن اینکه گذشت بیش از دو سال نیز از نظر قوه نامیه مناسب نمی باشد. تلخی موجود در میوه های خیار در اثر ماده ای بنام کوکوربیتاسین که در ته آنها وجود دارد و در ریشه ساخته می شود اما در خیارهای هیبرید گلخانه ای دیده نشده و یا خیلی به ندرت اتفاق افتاده است. [1]- Seed Specification [2]_ Dominus J.R.S [3] _ Dominus J.R.H [4] _ Hillares 9811 [5] _ Sandra ارقام مناسب برای تولید زمستانه : نام ویژگی نبیل مقاوم به سرما-دارای میوه با کیفیت-مقاوم به استرس ایدا54412 مقاوم به سرما سخت –رنگ سبز تیره – مناسب کشت دز پلاستیک تونلی متحمل سفیدک پنهان سینا98142 متحمل به سرما - پرمحصول- رنگ سبز تیره الیتا90922 متحمل به سرما- دوره طولانی اناهیتا92781 متحمل سفیدک پنهان - متحمل به سرما پردیس20362 متحمل به سرما – پر محصول ارقام بهاره: نام ویژگی سها26133 متحمل به سرما- سبز تیره متحمل به سفیدک پنهان سینا241189 بسیا رپر محصول - متحمل به سرما- سبز تیره متحمل به سفیدک پنهان سهی22704 پرگل  - متحمل به سرما- سبز تیره متحمل به سفیدک پنهان الیتا 22909 دوره طولان یتولید - متحمل به سرما- سبز تیره متحمل به سفیدک پنهان اناهیتا 18726 بسیا رپر محصول - متحمل به سرما- سبز تیره متحمل به سفیدک پنهان هیوا پرگل  - متحمل به سرما- سبز تیره متحمل به سفیدک پنهان   دانیتو بذری تک گل و رویال بذری چند گل است که قابل کاشت در اکثر فصول سال است. نسیم فقط برای کاشت در تابستان و مناطق گرم کشور مثل یزد قابل استفاده است این بذر بذری پر گل و کم برگ است. مراحل مختلف کشت خیار درختی: تهیه زمین: تهیه زمین به نجو مطلوب برای کشت بذر اهمیت دارد. زمین خیار باید با شخم عمیق برگردانده شود و همانطوریکه در مبحث کوددهی قبل از کاشت توضیح داده شد با کودهای لازم تقویت شود. بوته های خیار را می توان یک ردیفه و یا دو ردیفه کاشت ولی کشت دو ردیفه متداول تر است. فواصل بین ردیفها و بوته ها به عوامل زیادی از قبیل عرض گلخانه، محل تیرکها و ستونها و... بستگی دارد. ولی در نهایت باید فواصل را طوری تنظیم کرد که تراکم در واحد سطح از حد معینی تجاوز نکند در غیراینصورت بروز انواع بیماریها و کمبودها در اثر انبوه بودن شاخ و برگ اجتناب ناپذیر است. چراکه با افزایش شاخ و برگ، دریافت نور برای تمام بوته ها یکسان نخواهد بود. معمولاً فواصل را طوری تعیین می کنند که تراکم متوسط بوته ها 2.5-3 بوته در متر مربع باشد. البته خیارهای بلند اروپایی حدود 1.5-2 بوته در متر مربع هم کافی است. فواصل کاشت: فواصل کاشت در سیستم آبیاری جوی و پشته: عرض جوی 40-50cm و عرض پشته حدود 100cm است. بوته ها در دو طرف جوی و 5cm دورتر از لبه جوی کشت می شوند. با توجه به فواصل گفته شده، فاصله ردیفها در دو طرف جوی 50-60cm و در دو طرف پشته 90cm خواهد بود. فاصله بوته ها در روی هر ردیف 40cm میباشد. باید دقت کرد که فاصله ردیفها در دو طرف پشته ها از 90 cm کمتر نشود. زیرا در غیر اینصورت نور کافی به بوته ها نمی رسد و رفت و آمد مشکل میشود. فواصل کاشت در سیستم آبیاری قطره ای: در آبیاری قطره ای جوی وجود ندارد و بجای آن یک لوله پلاستیکی که در فواصل معینی دارای سوراخ می باشد برای آبیاری استفاده می شود. ردیفهای خیار در دو طرف لوله آبیاری قطره ای بفاصله 50-60 cm کاشته میشوند و از این دو ردیف تا دو ردیف بعدی90cm فاصله منظور می شود. در آبیاری قطره ای بجای جوی از یک نوار برجسته خاک که سطح آن حدود 6-10 cm از سطح پشته بالاتر است ایجد می شود و لوله آبیاری در وسط این نوار خاک قرار می گیرد. عرض نوار خاک برجسته حدود 70 cm است و بوته ها از هر طرف 10 cm داخل نوار گذاشته میشوند. البته فواصل گفته شده همیشه ثابت نیستند و در نقاط مختلف بنابر نظر کارشناسان و تولید کنندگان ممکن است تغییراتی داشته باشند. اکثراً تصور میشود که هر چه تعداد بوته خیار در واحد سطح بیشتر باشد میزان محصول نیز به همان نسبت افزایش می یابد. البته این رابطه تا حد معینی درست است ولی همانطوریکه قبلاً هم گفته شد چنانچه تعداد بوته ها از حد مطلوب بیشتر شود انبوهی شاخ و برگ مانع رسیدن نور شده و موجب کاهش کیفیت میوه و توسعه بیماریها می گردد و در ضمن در مقدار برداشت نیز تأثیر می گذارد. در کشت پائیزه که به علت در پیش بودن سرما رشد بوته نسبتاً محدود است توصیه می شود که تراکم بوته را 10% بیشتر می گیرند و در کشت بهاره که هوا رو به گرمی می رود و بوته ها رشد بهتری دارند تراکم مناسب 10% کمتر از حد متوسط می باشد. پوشش خاک: در آبیاری قطره ای روی خاک را با یک لایه پلاستیک (پلی اتیلن) می پوشانند و دو طرف نوار پلاستیک را حدود 10 cm زیر خاک می کنند. سپس در محل کاشت بذر روی پلاستیک یک بریدگی مثلثی شکل ایجاد کرده بذر را زیر بریدگی می کارند. بوته خیار بعد از سبز شدن از محل بریدگی پلاستیک خارج می شود و بقیه قسمتهای خاک زیر پوشش پلاستیک محفوظ می ماند. پوشش پلاستیک شفاف معمولی باعث حفظ رطوبت و حرارت خاک می شود. در شرایط عادی درجه حرارت خاک زیر پوشش بطور متوسط 4-5° c از خاک بدون پوشش بیشتر است. در نتیجه ریشه ها بهتر رشد کرده و نمو خیار تسریع می کنند.درصورتیکه از نوار پلاستیک مشکی یا قهوه ای رنگ برای پوشش پشته ها استفاده شود از رشد علفهای هرز نیز جلوگیری شده و هزینه وجین بطور قابل ملاحظه ای کاهش می یابد.   گوجه فرنگی موضوع :کشت گوجه فرنگی گلخانه ای گوجه فرنگی از جمله صیفی جاتی است که به دلایل فراوان کشت آن قابل صرفه است. زیرا این محصول در غذاهای مختلف مورد استفاده قرار می گیرد و آنجا که به صورت اصلی وجود ندارد به صورت رب گوجه باعث خوشمزگی غذا می شود.به همین دلیل است که در کشت گوجه فرنگی واریته هایی در نظر گرفته شده است که دقیقا با شرایط مصرف گوجه فرنگی مطابق است. گوجه فرنگی ریز در اندازه های ۵ تا ۲۰ گرمی و همین طور گوجه فرنگی هایی با اوزان تا ۲۵۰ گرم تولید شده است که به خاطر استفاده از تکنیک های جدید علاوه بر مقاومت بالا در برابر بسیاری از ویروس ها و بیماری ها استعداد دوام و تازگی را تا مدت طولانی دارا می باشد. شایان ذکر است که علاوه بر تنوع شکل و اندازه رنگ های زرد و نارنجی به کمک گوجه فرنگی های قرمز آمده است. انواع کشت گوجه فرنگی: حال که تصمیم گرفته اید در گلخانه خود بذر گوجه فرنگی را کشت کنید قبل از هر چیز باید بدانید چه نوع بذری را انتخاب و تهیه نمائید. بذر گوجه فرنگی را بر اساس نحوه مصرف آن می توان تقسیم بندی نمود زیرا این میوه را به صورت تازه خوری, رب, سس یا کنسرو می توان مصرف نمود. به همین منظور اولین تقسیم بندی بر اساس تازه خوری و صنعتی می باشد. در حال حاضر در ایران برای کشت گوجه فرنگی در گلخانه تنها از ارقام تازه خوری استفاده می شود. دومین تقسیم بندی بر اساس همرسی استوار است . که به سه دسته همرس - غیر همرس و بینابین تقسیم می شود . معمولا در گلخانه های ایران از واریته های غیر همرس در برداشت های طولانی مدت و از واریته بینابین در مناطقی که مدت برداشت کوتاه تر است استفاده می شود. سومین تقسیم بندی بر اساس وزن میوه است . امروزه برای مصرف تازه خوری گوجه فرنگی از گوجه چری با وزن ۵ تا ۲۰ گرم تا گوجه هایی به وزن ۲۵۰ گرم استفاده می شود. نا گفته نماند که هر چه وزن گوجه فرنگی سنگین تر باشد مدت بیشتری برای رسیدن به باردهی نیاز دارد . مثلا گوجه چری که حدود ۵ تا ۲۰ گرم است پس از نشاء حدود ۶۰ روز برای برداشت محصول نیاز دارد. به تازگی در بازار تولید واریته های دیگری پا نهاده است که کلاستر نام دارد .اصولا چیدن میوه به صورت خوشه ای با اصطلاح کلاستر خوانده می شود . با پیشرفت تکنولوژی در تولید بذر واریته هایی به بازار معرفی شده است که در برابر نماتد یا ویروسهایی که در منطقه ای فعال هستند مقاومت داشته و می توان با توجه به مشکلات موجود ارقام مورد نظر را انتخاب نمود. طول دوره جوانه زنی: طول دوره جوانه زنی تا ظهور برگ های لپه ای در سطح خاک معمولا ۶ روز است واز ۴ تا ۶ هفته نشاء آماده انتقال به زمین اصلی است . برای اینکه بذر گوجه فرنگی بتواند به خوبی جوانه زده و رشد نماید تا زمان رشد مطلوب بوته بهتر است آن را در محل خزانه نگهداری نمود که هم در استفاده از امکانات گلخانه بتوان صرفه جویی کرد و هم گیاه بتواند در ابتدا رشد خوبی داشته باشد. به همین منظور قسمتی از گلخانه را برای گلدان های نشاء در نظر گرفته و یا محلی را برای خزانه انتخاب می کنیم انتخاب گلدان مناسب که حجم ریشه درون آن به خوبی فعالیت کند حائز اهمیت است . دما رطوبت نور فاصله بوته ها نقش مهمی در رشد یک گیاه سالم در خزانه را دارد . برای مثال سطحی برابر ۱۰×۱۰ سانتی متر برای هر بوته باید در نظر گرفت . ضمنا باید از محلهایی استفاده کرد که کاملا ضد عفونی شده و آفات و بیماری ها در محل نشاء موجود نباشد. دمای مناسب: بهترین دما برای جوانه زنی ۳۰ درجه سانتی گراد می باشد و بعد از جوانه زنی دما را تا ۲۴ درجه در مواقع روز و ۱۸ درجه در هنگام شب تقلیل می دهیم.با توجه به اینکه بیشترین فعالیت ریشه ها در عمق ۳۰ سانتی متری خاک می باشد قبل از انتقال نشاء های گوجه فرنگی به زمین اصلی باید بسترهای مناسب که تا عمق ۸۰ سانتی متری قابلیت نفوذ ریشه را داشته باشد محیا نمود در این صورت باید علف های هرز را پیش از انتقال نشاء حذف و پاکسازی نمود و بخصوص از دو گیاه سس و گل جالیز نباید غافل گردید که این دو مشکلات فراوانی را برای گیاه ایجاد می نمایند .بهتر است با رویت سس یا گل جالیز آنها را از کنار بوته جدا کرده و پاکسازی نمود آنگاه مواد آلی و کودهای شیمیایی را در اندازه مناسب و با راهنمایی آزمایشگاه های خاک شناسی تدارک دیده و استفاده نمود . بهترین ph برای گوجه فرنگی 5/8 تا 5/5 می باشد و تراکم کشت را 2 تا 5/2 بمته در متر مربع می توان انتخاب نمود.علاوه بر مسائلی که در مورد تراکم کشت خیار عنوان شد نحوه پایین کشی بوته گوجه فرنگی دلیل دیگری است برای انتخاب تراکم بوته. شکل بستر را می توان به صورت ذوزنقه که در بالا ۴۰ سانتی متر و در پایین ۷۰ سانتی متر در نظر گرفته و به فاصله حدود ۵۰ تا ۶۰ سانتی تر از یکدیگر روی بستر حفره هایی به اندازه گلدان های نشاء در ۲ طرف به صورت زیکزاک و یا در یک خط ایجاد نمود. سپس نشاء گوجه فرنگی را در حفره ها قرار داده و با اضافه کردن خاک یا پیت موس به اطراف آن بوته را در محل انتخاب مستقر کرده و سپس آبیاری نمود تا نفوذ آب جایگزین هوای اضافی اطراف ریشه گردد. هرس :همه می دانیم که هرس به منظور ایجاد تعادل بین رشد بوته شاخ وبرگ و مقدار ریشه و میوه است به همین منظور بوته گوجه فرنگی را تا زمانی که به ۳۰ سانتی متری نرسیده است هرس نمی کنیم و اجازه می دهیم رشد خود را انجام دهد زمانی که ارتفاع بوته به ۳۰ سانتی متری رسید اولین هرس را انجام می دهیم. این هرس شامل حذف گل ها و شاخه های فرعی است پس از انجام این مرحله هرس در تمام طول رشد بوته تمام شاخه های فرعی را حذف می کنیم و در کشت های کوتاه مدت بعد از رسیدن بوته به ارتفاع ۳۰ سانتی متری بوته را به صورت دو شاخه به نخ های مهار می بندیم, با انجام این کار دیگر نیازی به پایین کشی بوته نیست .بر اساس تجارب کیفیت و میزان محصول بوته ای که پایین کشیده شده است بهتر و بیشتر است بدیهی است پس از رسیدن این دو شاخه به ارتفاع مفید گلخانه جوانه انتهایی آن را حذف می کنیم تا گل های موجود در بوته به میوه تبدیل شود. پس از برداشت محصول این بوته ها از گلخانه حذف شده و زمین برای کشت بعدی آماده می شود . البته کشاورزان با تجربه جهت همسان کردن اندازه میوه ها بر اساس بضاعت گیاه و نوع واریته گلها و یا میوه های اضافی بر روی خوشه را هرس می کنند و به تعداد مشخصی از گلها اجازه می دهند تا به میوه برسند . گوجه فرنگی گیاهی است اتوگارد که معمولا قبل از باز شدن گل تلقیح گل صورت گرفته است. به همین دلیل به ندرت می توان در شرایط خاص تلقیح خارجی را در آن مشاهده نمود. تلقیح : در فضای گلخانه هیچ گونه عامل محرکی مانند باد و یا حشرات برای تلقیح وجود ندارد برای رفع این مشکل می توان به چند طریق عمل کرد. اول استفاده از زنبورهای مخصوص که عمر آنها فقط یک فصل استو به طور غیر مستقیم باعث شک به گیاه شده و عمل لقاح را باعث می گردد. دوم استفاده از ویبراتورهای برقی است که در هر دو یا سه روز یکبار با لرزش خوشه ها عمل لقاح را صورت می دهد. راه سوم این است که می توان در کشت زمستانه از هرمن تلقیح کننده استفاده نمود. و بالاخره راه چهارم این است که با ایجاد شک در سیمهای مهار و یا ضربه مستقیم بر روی گلها باعث گرده افشانی یا در نهایت عمل تلقیح گردیم. نکته حائز اهمیت در عمل تلقیح گلهای بوته گوجه فرنگی دمای موجود در گلخانه می باشد که باید بین ۲۰ تا ۲۵ درجه بوده و رطوبت آن نیز کم باشد. زمان تلقیح : بهترین زمان برای این کار بین ساعات ۱۱ تا ۲ بعد از ظهر می باشد که فضای گلخانه از رطوبت کمتر و دمای بیشتری برخوردار است به همین خاطر امکان تلقیح در دمای ۲۸ تا ۳۰ درجه کاهش می یابد و در دمای ۱۳ تا ۱۵ درجه امکان تلقیح وجود ندارد و عدم تلقیح گل ریزش گل را در پی خواهد داشت. به هر حال پس از تلقیح گل میوه بین ۱۸ تا ۳۵ روز زمان لازم دارد تا قابل برداشت باشد٫ و حالا بوته گوجه فرنگی به زمان ثمر دهی خود رسیده و در این مرحله باید به گونه ای برخورد نمود که حداکثر برداشت را کسب کرد. زمانی که برگ های نزدیک به هر خوشه میوه چیده می شود میوه امکان بهتری برای رنگ گیری پیدا می کند. نکته قابل ذکر دیگر اینکه بدیهی است 50 درصد خوشه میوه رنگ بگیرد و 50 درصد دیگر از حالت سبز بودن تغییر رنگ داده و کم کم قرمز می شوند . بنابراین در صورتی که نیمی از خوشه واریته کلاستر به رنگ نهایی در آمده باشد می توان ان را چید و به بازار عرضه نمود. چنانچه مسافت مزرعه تا بازار کم باشد و نیمه سبز خوشه فرصت رنگ پذیری نداشته باشد می توان از محلی که دمای آن گرمای مناسبی جهت تغییر رنگ گوجه دارد استفاده نمود. در صورتی که واریته ها به صورت کلاستر و یا همرس نباشد بهتر است گوجه های رسیده را در زمان خاص خود برداشت کرد. مسلما اندازه گوجه فرنگی هر چقدر درشت تر باشد زمان تبدیل گل به میوه و رسیدن آن هم طولانی تر خواهد بود. امروزه بسیاری از کشاورزان به خاطر تقاضای مناسب مصرف کننده تمایل زیادی به کشت گوجه های چری دارند و این به دلیل میزان باردهی فراوان رنگ های قرمز صورتی و زرد و شکل های مختلف آن است که باعث قیمت بالای این واریته شده است. زمانی که بوته ها به سقف مفید گلخانه می رسند لازم است برگ های پائین را هرس نمود و اگر نخ ها به صورت قرقره ای به سیم آویزان است می توان با بازکردن ۳۰ تا ۵۰ سانتی متر از نخ قرقره در یک جهت نخ ها را روی سیم حرکت داده که این عمل باعث می شود ساقه از پائین روی بستر و یا شاسی های مخصوص قرار گیرد و انتهای بوته در فاصله ۳۰ تا ۵۰ سانتی متری سقف مفید گلخانه برسد. این روش به کشت دراز مدت مربوط می شود.   ارقام در گوجه فرنگی: گوجه فرنگی دارای واریته های بسیار زیادی است که از نظر رشد گیاه کیفیت میوه ، شکل میوه و مقاومت به امراض و آفات تفاوتهای زیادی با یکدیگر دارند . این گیاه را می توان از نظر رنگ به زرد ، قرمز ، نارنجی و از حیث شکل به گرد ، بیضی ، صاف ، کنگره دار در اندازه های کوچک و بزرگ تقسیم نمود . در انتخاب واریته باید مقدمتا هدف از پرورش گوجه فرنگی مشخص شود . آیا منظور تولید در مقیاس کوچکی برای مصارف خانگی است و یا منظور عرضه به بازار است و یا تحویل به کارخانه برای تبدیل به رب و کنسرو مطرح می باشد . دو واریته معروف گوجه فرنگی گلخانه ای عبارتند از : Vendor این واریته دارای میوه های متوسط ، پوست ضخیم و مقاوم به ویروس موزائیک تنباکو و بیماری Leaf mold بوده ولی نسبت به gray mold حساس می باشد . Vantage دارای میوه متوسط و سفت ، گلابی شکل با پوست ضخیم است ولی چون نسبت به ویروس موزائیک تنباکو حساسیت دارد کمتر از Vendor مورد استفاده قرار می گیرد . این واریته در مقابل leaf mold مقاوم و به gray mold حساس می باشد . در زیر برخی از واریته های دیگر گوجه فرنگی با ذکر خلاصه ای از مشخصات آنها نام برده شده است : 1 _ هیبریدهای نسل اول که به بیماری leaf mold مقاومند . Ailresist : بلند و گسترده ، میوه ها متوسط و مناسب برای نقاط کم نور . Amberely Cross : بلند و گسترده ، پر محصول و زود رس Arasta : کوتاه و پرپشت ، عملکرد محصول خوب . Bonset : متوسط ، زود رس ، مقاوم به بیماری ورتسلیوم Harrisons , Systan Cross : کوتاه و پر پشت ، رنگ و کیفیت میوه ها خوب ، مناسب برای گلخانه های سرد . 2 _ واریته های معمولی Alicante : بلند و گسترده ، زودرس ، کیفیت میوه ها خوب Ailsa craig : بلند و گسترده ، میوه ها دارای شکل خوب و اندازه متوسط Best of all : بلند و گسترده کیفیت میوه ها خوب ، پر محصول . Market king : بلند و گسترده ، داخل گلخانه یا هوای آزاد ، عملکرد محصول خوب . 3 _ واریته های زرد رنگ Golden dawn : زودرس ، اندازه میوه ها متوسط Mild – day Sun : اندازه میوه ها متوسط ، دارای رشد خوب در هوای آزاد شرایط لازم برای پرورش گوجه فرنگی در گلخانه حرارت: حرارت یکی از عوامل مهم در پرورش گوجه فرنگی است . برای تهیه نشاء گوجه فرنگی گلخانه هایی که دارای حرارت یکنواختی بین 18 تا 20 درجه سانتیگراد باشد نتیجه مطلوبی داشته و از این مرجله به بعد حرارت بین 16 تا 18 درجه سانتیگراد در روز و 12 تا 14 درجه سانتیگراد در شب برای گیاه مناسب شناخته شده است . لازم به ذکر است که در روزهای آفتابی حرارت گلخانه به 21 تا 24 درجه سانتیگراد افزایش پیدا می کند ضمنا با نزدیک شدن شب باید درجه حرارت به سرعت کاهش و با شروع روز سریعا افزایش داده شود . این مطلب بیانگر این است که حرارت گلخانه به نور بستگی دارد و باید حرارت و نور تواما کنترل شود . نامنظم بودن حرارت اثراتی بر روی بوته های گوجه فرنگی و عملکرد محصول می گذارد که در زیر به برخی از آنها اشاره می شود . - چنانچه در طول روز حرارت زیاد و در شب کم شود در رشد نباتات اختلالی ایجاد می شود . علت این امر این است که غذای ساخته شده توسط برگها در هوای گرم روز اگر در شب حرارات کم باشد نمی تواند کاملا مورد استفاده قرار گیرد که نتیجتا برگها پیچش پیدا کرده ، گیاه کوتاه و میوه ها شکاف خورده و کوچک می شوند . - در صورتیکه حرارت در شب زیاد باشد گیاهان ضعیف و دراز و باریک شده و میوه ها ریز می شوند . - اگر بوته گوجه فرنگی شبانه روز در حرارتهای پایین نگهداری شود دارای رشد بطءی تری بوده در حالیکه پرورش آن در حرارتهای زیاد در طول شبانه روز رشد آنها را تسریع کرده و معمولا تولید میوه های زودرس و کوچک می نماید . هر چند در مجموع عملکرد محول در واحد سطح بیشتر نخواهد بود . به طور کلی حرارتهای خیلی بالا سریع تر از حرارتهای پایین تر از حد مطلوب موجب مرگ گیاه خواهد شد . لازم به یادآوری است که حرارت محیط کشتی که در آن گیاه پرورش می یابد در عمق 10 تا 15 سانتی متری نباید از 15 درجه سانتی گراد کمتر باشد . نور: گوجه فرنگی احتیاج فراوانی به نور دارد بنابراین در نقاطی که زمستان و پاییز نور کافی نمی باشد باید نسبت به جهت گلخانه ، نوع پوشش و محل آن دقت کافی به عمل آید تا نیاز به استفاده از نورهای مصنوعی نباشد . کمبود نور بخصوص در ماههای زمستان باعث کاهش رشد و نمو گیاه شده ، تشکیل گل و رشد میوه را مختل می سازد . متوسط شدت نور لازم برای گوجه فرنگی 20000 لوکس معین شده است . سرمایه گذاری در جهت تجهیز گلخانه به لامپهای فلورسنت به منظور رفع کمبود نور به ویژه در مرحله تهیه نشاء و نقاطی که دارای آب و هوای ابری می باشند ضروری است . برای نشاء های جوان ساعات روشنایی نباید بیش از 17 ساعت در شبانه روز بوده که معمولا 17 تا 21 روز تکرار می گردد آب گوجه فرنگی برای رشد و نمو سریع خود و همچنین به خاطر محصول زیادی که تولید می کند نیاز فراوانی به آب دارد . از علل دیگر مصرف آب زیاد در این گیاه می توان به تبخیر آب اشاره نمود زیرا در اثر تهویه که برای پایین آوردن رطوبت محیط لازم است تبخیر شدت یافته و در نتیجه نیاز گیاه به آب افزایش می یابد . کنترل دقیق مقدار و زمان آبیاری در برقراری تعادل بین رشد رویشی و زایشی گیاه و در نتیجه میزان باروری و کیفیت محصول گوجه فرنگی موثر خواهد بود . این عمل هر چند مشکل است ولی استفاده از رطوبت سنج می تواند کمکی در این راه محسوب شود . کم یا زیاد شدن دفعات آبیاری و نامرتب بودن آن مخصوصا در اواخر دوره رشد گیاه و موقع رسیدن میوه دچار پاره ای از بیماریهای فیزیولوژی می شود . در روزهای گرم آفتابی اگر آّب کافی در اختیار گوجه فرنگی قرار نگیرد پژمرده شده و اغلب در روی برگهای فوقانی آنها لکه هایی ظاهر می شود ، به علاوه گلها به سرعت خواهند ریخت . نباتاتی که بیش از حد آبیاری می شوند برگهای قسمت پایینی آنها زرد شده که ادامه این وضعیت پوسیدگی ریشه را به دنبال خواهد داشت . آبیاری گوجه فرنگی معمولا در مواقع لزوم صورت گرفته ولی از شروع میوه و متورم شدن تا پایان دوره برداشت باید افزایش پیدا کند و خاک همیشه مرطوب نگهداری شود . چنانچه در این مرحله خاک خشک شده و یک مرتبه آبیاری شدید انجام شود باعث ترک خوردن پوست میوه ها می گردد . میزان آّب در گوجه فرنگی به مقدار زیادی استگی به وضعیت آب و هوای خارج از گلخانه دارد . روزهای گرم و آفتابی گیاه نیاز بیشتری در مقایسه با روزهای ابری دارد . همچنین مقدار آب بستگی به نوع محیط کشت داشته و در سیستمهای مختلف کاشت و پرورش گوجه فرنگی نیز متفاوت می باشد . مطابق برخی از آزمایشات هر بوته گوجه فرنگی گلخانه ای در طول دوره رشد 65 لیتر آب مصرف می کند . بنابراین برای هر مترمربع سطخ زیر کشت حدود 300 تا 340 لیتر آب لازم است . محیط کشت ( خاک ): یکی دیگر از عوامل مهم در پرورش گجه فرنگی گلخانه ای محیط کشت می باشد . محیط کشتی که برای این منظور فراهم می شود علاوه بر نگهداری نبات باید دارای خصوصیات زیر باشد : تهویه در آن به خوبی انجام گیرد ، آب و مواد غذایی کافی در خود ذخیره کند ، از نظر اقتصادی مقرون به صرفه باشد ، عاری از آلودگیها بوده و بتوان آن را بدون اینکه اثر سویی روی گیاه بگذارد ضد عفونی نمود . گوجه فرنگی را می توان داخل بسترهایی در خاک کف گلخانه کشت نمود . خاکی که برای این منظور استفاده می شود باید پوک ، قوی و بافت آن شنی یا شنی لومی بوده و زهکشی در آن بخوبی انجام گیرد . علاوه بر خاک محیط کشت های دیگری که در پرورش گوجه فرنگی گلخانه ای استفاده می شود عبارتند از : 1 _ محیط کشت بذر از آنجا که پس از جوانه زدن بذر ، بوته های گوجه فرنگی در گلدانهای دیگری نشاء می شوند لذا برای کشت بذر به مواد غذایی چندانی احتیاج نیست . در این رابطه فرمول 1 برای تهیه محیط کشت بذر توصیه می گردد : فرمول 1 : لوم 2 قسمت به علاوه 1 قسمت پت به علاوه 1 قسمت ماسه که به هر پیمانه 45 گرم سوپر فسفات و 24 گرم سنگ آهک اضافه می شود . 2 _ محیط کشت نشاء پس از جوانه زدن بذور ، نباتات جوان را در داخل گلدان و یا جعبه های مخصوص نشاء می کنند . از این مرحله به بعد گیاه حداکثر 10 تا 12 هفته و 6 تا 7 هفته و یا حتی برای محصولات دیررس زمانی کوهتاتر در گلدانها نگهداری می شوند . فرمول 2 برای محیط کشت نشاء پیشنهاد می گردد : فرمول 2 : 7 قسمت لوم به علاوه 3 قسمت پت به علاوه 2 قسمت ماسه که به هر پیمانه 24 گرم سنگ آهک و 120 گرم کود اضافه می شود . 3 _ محیط کشت برای پرورش نبات به منظور پرورش گوجه فرنگی در گلدان ، کیسه های پلاستیکی ، تغارهای پلاستیکی و غیره از فرمول 3 استفاده می شود . فرمول 3 : 7 قسمت لوم به علاوه 3 قسمت پت به علاوه 2 قسمت ماسه که به هر پیمانه حدود 45 گرم سنگ آهک و 240 گرم کود اضافه می شود . 4 _ محیط کشت برای پرورش گوجه فرنگی به روش هایدروپونیک در این روش محیط کشت را معمولا از موادی مانند پیت موس ، خاک اره و یا محلوط ورمی کولیت به نسبت مساوی از نظر حجم تهیه می نمایند . چنانچه ورمی کولیت در اختیار نبود پرلیت را می توان به نسبت 50 درصد جایگزین آن نمود . ضمنا سنگ آهک دولومیت و سنگ گچ به مقدار 6 تا 9 کیلوگرم در متر مکعب با هریک مواد فوق پیشنهاد می گردد . خاک اره به دلیل وزن سبک ، عاری از آلودگی و سهولت در جابجایی یکی از بهترین محیط کشتهایی است که برای پرورش گوجه فرنگی در گلخانه به روش هایدروپونیک استفاده می شود . خاک اره های نرم در مقایسه با خاک اره هایی که دانه های آن درشت است ترجیح داده می شود ولی باید توجه داشت که درجه ریزی خاک اره نباید به ترتیبی باشد که در اثر آبیاری فشرده شده و مانع زهکشی گردد . علاوه بر محیط کشتهایی که در بالا اشاره شد برای پرورش گوجه فرنگی به روش هایدروپونیک از پوست صنوبر ، ماسه ، سنگریزه به قطر یک سانتی متر ، مخلوط ماسه و پیت و مخلوط خاک اره و ماسه استفاد می گردد . از آنجا که از مخلوط خاک اره و ماسه رطوبت به طور جانبی پخش می شود خاک اره به تنهایی ترجیح داده می شود . گلخانه پرورش گوجه فرنگی: از عوامل مهمی که در پرورش گوجه فرنگی گلخانه ای باید مورد توجه قرار گیرد داشتن یک گلخانه مناسب است . تامین حرارت ، تهویه و همچنین آبرسانی در گلخانه از نکاتی می باشد که هنگام ساختن گلخانه باید مورد مطالعه دقیق قرار گیرد . ساختمان گلخانه به منظور پرورش گوجه فرنگی از انواع گلخانه ها ( پلاستیکی یا شیشه ای ) در اشکال مختلف می توان استفاده نمود . اسکلت این گلخانه ها از چوب و فلز و احتمالا قسمتی از دیوارهای آن از آجر یا سیمان ساخته می شود . گلخا نها هایی که دیواره های آنها کاملا از شیشه و یا پلاستیک انتخاب شود نفوذ حرارت و نور در روزهای آفتابی به داخل گلخانه افزایش داشته ولی بعد از غروب آفتاب حرارت بیشتری را از دست می دهند . هر چند که هزینه تامین حرارت گلخانه های تمام شیشه ای خصوصا در مناطق سردسیر سنگین می باشد ولی شاغلین این حرفه به دلیل استفاده از نور بیشتر ، از این گلخانه ها استفاده می کنند . چنانچه در تهیه اسکلت گلخانه چوب به کار رود لازم است که از تخته های محکم استفاده کرده و آنها را با مواد شیمیایی مناسب آغشته نمود . اسکلت گلخانه بهخصوص اسکلتهای چوبی را باید به وسیله رنگهای روشنی که نور را منعکس می نمایند رنگ آمیزی کرد . برای اسکلت این گلخا نه ها که در ابعاد و اشکال مختلف ساخته می شوند می توان از لوله های فلزی توخالی و میله های گرد توپر استفاده کرد که ساده ترین آن طح نیم استوانه ای ( Quonset ) می باشد . پوشش گلخانه را علاوه بر شیشه می توان از پلی اتیلن و فایبرگلاس نیز تهیه کرد . در مناطقی که سرد است دو لایه کردن پلی اتیلن به حفظ حرارت داخل گلخانه کمک می کند . گلخا نه های پلاستیکی در مقایسه با گلخا نه های شیشه ای ، در شب حرارت کمتری را در خود نگهداری می کنند . نکته دیگری که در ساخت این گلخانه ها باید مورد توجه قرار گیرد ارتفاع گلخانه است . گوجه فرنگی گیاهی است که اگر خوب پرورش یابد از رشد طولی قابل توجهی برخوردار خواهد بود . بنابراین در صورتیکه هدف برداشت محصول خوب باشد ، به دلیل محدود بودن سطح گلخانه باید از ارتنفاع گلخانه استفاده کرد و به همین منظور گلخانه های پرورش گوجه فرنگی را باید با ارتفاع زیاد احداث نمود . نکاتی که در تهیه گلخانه گوجه فرنگی باید مورد توجه قرار گیرد عبارتند از : - گلخانه طوری ساخته شود که از سقف آن قطرات آب ریزش نکند . - تهویه در آن به خوبی انجام شود . مسئله ای که در فصل تابستان حائز اهمیت است . - گلخانه باید دارای سیستم حرارتی مناسب باشد که حرارت مورد نیاز گوجه فرنگی تامین گردد . - به دلیل نیاز قابل توجه گوجه فرنگی به آب ، گلخانه باید دارای آب کافی باشد . - از نوع سیستم حرارتی استفاده شود که سرویس خدماتی مربوطه در دسترس باشد . - محل احداث گلخانه حتی الامکان دور از سایه درختان و ساختمانها باشد . جهت ساختمان گلخانه شمالی ـ جنوبی بوده و ردیفهای کاشت نیز شمالی و جنوبی در نظر گرفته شوند . - محل احداث گلخانه مجهز به برق باشد . - از دیوار شمالی گلخانه که مجهز به پنکه است به فاصله حدود 5/8 متر مانعی وجود نداشته باشد . - به منظور احداث چندین گلخانه نزدیک هم فاصله هر گلخانه حدود 5/4 متر در نظر گرفته شود . - یکی از نکاتی که در گلخانه ها مطرح است و باید مورد توجه قرار گیرد مسئله بهداشتی بودن محیط گلخانه می باشد . معمولا پس از برداشت محصول گوجه فرنگی مازاد آن را از گلخانه خارج نموده سپس سقف ، دیواره ها ، وسائل حرارتی و تهویه ، کف گلخانه ، بسترها و گلدانها و به طور کلی تمام اشیاء موجود در گلخانه را به وسیله آب تمیز کنند . به منظور ضد عفونی گلخانه و وسایل و ادوات موجود در آن می توان از محلولهای پاک کننده شیمیایی یا محلول 1 به 25 فرمالین استفاده کرد که در اینصورت قبل از کاشت نشاء هوای گلخانه را باید کاملا تعویض نمود تهویه ساده ترین سیستم تهویه در گلخانه های گوجه فرنگی ، نصب پنجره می باشد که باید تعداد و اندازه آنها متناسب با حجم گلخانه بوده و در جهات مناسب دیواره های گلخانه تعبیه نمود . کانالهای پلاستیکی که در طول گلخانه از سقف آویزان شده و از یکطرف توسط پنکه هوای تازه به داخل آن هدایت می شود یکی دیگر از روشهای مناسب تهویه به شمار میرود . در این روش معمولا پنکه های تخلیه هوا باعث خارج شدن هوای گرم گلخانه شده که به جای آن هوای تازه از سوراخهای کانال پلاستیکی داخل گلخانه می گردد . استفاده از حرارت مصنوعی در گلخانه :برای گرم کردن گلخانه منابع حرارتی مختلف مانند برق ، نفت ، گازوئیل ، چوب و آب گرم وجود دارد که بسته به هزینه از هرکدام می توان در مناطق گوناگون استفاده نمود . سیستمی که برای گرم کردن گلخانه ها در نظر گرفته می شود باید حرارت لازم را تامین کرده و از آنجا که کنترل درجه حرارت در این گلخانه ها به خصوص انواع پلاستیکی آن نیاز به دقت زیاد دارد استفاده از سیستم خودکار مناسبتر می باشد . گرم کردن گلخانه به وسیله لوله های آب گرم و یا کانالهای پلاستیکی که بین ردیفهای گوجه فرنگی قرار میگیرد ترجیح داده می شود زیرا ضمن کاهش رطوبت اطراف بوته ها ، حرارت بیشتری تولید می کند . آبرسانی علاوه بر آبیاری دستی به وسیله شلنگ که یک روش ساده محسوب می شود می توان از آبیاری قطره ای در گلخانه های پرورش گوجه فرنگی نیز استفاده نمود . این روش ضمن کنترل یکنواخت رطوبت خاک ، برنامه آبرسانی را سهل تر کرده و نیازمندیهای مربوط به آب و کارگر را کاهش خواهد داد . آبیاری قطره ای ممکن است انواع مختلف داشته باشد که در زیر به یک نوع آن اشاره می شود . در این روش لوله اصلی ، آب را به داخل لوله های هدایت کننده ای که دارای سوراخهایی به قطر 035/0 اینچ می باشند رسانیده سپس توسط شلنگهای بسیار نازکی به قطر 045/0 تا 036/0 اینچ آب به داخل گلدان و یا در بستر کنار بوته ها منتقل خواهد شد . به منظور پخش یکنواخت آب باید طول لوله های هدایت کننده و قطر آن با فاصله بین سوراخها و فشار آب تناسب داشته باشد . ضمنا لوله های هدایت کننده باید طوری نصب شوند که شیب آنها به طرف بالا قرار نگیرد . این سیستم آبیاری که برای پرورش گوجه فرنگی در گلدان بسیار مناسب می باشد نیاز به پمپهایی برای به جریان انداختن آب در لوله ها دارد که باید ظرفیت آن متناسب با تعداد لوله های هدایت کننده آب و سوراخهای آن تعیین شود . آبیاری قطره ای در روشهای هایدروپونیک که محلول غذایی از روی بستر در اختیار گیاه قرار می گیرد مورد استفاده های فراوانی دارد . سیستمهای مختلف کاشت و پرورش گوجه فرنگی در گلخانه Border Culture در صورتیکه خاک کف گلخانه خوب و عاری از آفات و بیماریها باشد این روش یکی از روشهای ایده آل محسوب می گردد . به همین دلیل برای استفاده از این روش باید قبل از ساختن گلخانه خاک مورد آزمایش قرار گیرد . از این روش فقط در چند سال اول که خاک مناسب است استفاده شده و بعد از آن به روشهای دیگر مثلا استفاده از گلدان تبدیل می گردد . برای این منظور بسترهایی در کف گلخانه تهیه نموده و آنها را توسط راهروهای سیمانی با دیواره های کوتاه از هم جدا می کنند . معمولا در این سیستم به جای گلخانه از تونلهای پلاستیکی نیز استفاده می کنند . خاک گوجه فرنگی برای گسترش ریشه های عمیق و قوی خود احتیاج به زمینی نرم و عمیق دارد . بنابراین گلخانه باید در محلی بنا شود که دارای خاکی نرم و قوی بوده و در آن زهکشی به خوبی انجام گیرد . از خاکهای سرد و مرطوب برای کشت گوجه فرنگی در گلخانه باید بر حذر بود . چنانچه خاک در اثر کشت مجدد مبتلا به آفات و امراض گردد باید آن را تعویض کرد که بدین منظور خاکهای زراعتی قوی که قبلا در آن گوجه فرنگی کشت نشده باشد نتیجه خوبی خواهد داشت ، استفاده کرد . همچنین می توان با ضد عفونی آفات موجود در خاک را از بین برد . گوجه فرنگی به خاکهای قوی و خوب آماده شده PH آن 5/6 باشد نیاز دارد . خاک را ابتدا شخم زده بعد از خارج کردن علفهای هرز مقداری کود حیوانی حدود 10 کیلوگرم در مترمربع و گاهی پیت موس به مقدار 6 کیلوگرم در هر مترمربع به خاک بستر اضافه می نمایند . چنانچه مقداری کمپوست به خاک گوجه فرنگی اضافه شود در عملکرد محصول بی تاثیر نخواهد بود . 1.       چگونه در گلخانه گوجه فرنگي پرورش بدهيم؟ کشت گوجه فرنگی در گلخانهگوجه فرنگی از جمله صيفی جاتی است که به دلايل فراوان کشت آن قابل صرفه است. زيرا اين محصول در غذاهای مختلف مورد استفاده قرار می گيرد و آنجا که به صورت اصلی وجود ندارد به صورت رب گوجه باعث خوشمزگی غذا می شود.به همين دليل است که در کشت گوجه فرنگی واريته هايی در نظر گرفته شده است که دقيقا با شرايط مصرف گوجه فرنگی مطابق است. گوجه فرنگی ريز در اندازه های ۵ تا ۲۰ گرمی و همين طور گوجه فرنگی هايی با اوزان تا ۲۵۰ گرم توليد شده است که به خاطر استفاده از تکنيک های جديد علاوه بر مقاومت بالا در برابر بسياری از ويروس ها و بيماری ها استعداد دوام و تازگی را تا مدت طولانی دارا می باشد. شايان ذکر است که علاوه بر تنوع شکل و اندازه رنگ های زرد و نارنجی به کمک گوجه فرنگی های قرمز آمده است. انواع کشت گوجه فرنگی: حال که تصميم گرفته ايد در گلخانه خود بذر گوجه فرنگی را کشت کنيد قبل از هر چيز بايد بدانيد چه نوع بذری را انتخاب و تهيه نمائيد. بذر گوجه فرنگی را بر اساس نحوه مصرف آن می توان تقسيم بندی نمود زيرا اين ميوه را به صورت تازه خوری, رب, سس يا کنسرو می توان مصرف نمود. به همين منظور اولين تقسيم بندی بر اساس تازه خوری و صنعتی می باشد. در حال حاضر در ايران برای کشت گوجه فرنگی در گلخانه تنها از ارقام تازه خوری استفاده می شود. دومين تقسيم بندی بر اساس همرسی استوار است . که به سه دسته همرس - غير همرس و بينابين تقسيم می شود . معمولا در گلخانه های ايران از واريته های غير همرس در برداشت های طولانی مدت و از واريته بينابين در مناطقی که مدت برداشت کوتاه تر است استفاده می شود. سومين تقسيم بندی بر اساس وزن ميوه است . امروزه برای مصرف تازه خوری گوجه فرنگی از گوجه چری با وزن ۵ تا ۲۰ گرم تا گوجه هايی به وزن ۲۵۰ گرم استفاده می شود. نا گفته نماند که هر چه وزن گوجه فرنگی سنگين تر باشد مدت بيشتری برای رسيدن به باردهی نياز دارد . مثلا گوجه چری که حدود ۵ تا ۲۰ گرم است پس از نشاء حدود ۶۰ روز برای برداشت محصول نياز دارد. به تازگی در بازار توليد واريته های ديگری پا نهاده است که کلاستر نام دارد .اصولا چيدن ميوه به صورت خوشه ای با اصطلاح کلاستر خوانده می شود . با پيشرفت تکنولوژی در توليد بذر واريته هايی به بازار معرفی شده است که در برابر نماتد يا ويروسهايی که در منطقه ای فعال هستند مقاومت داشته و می توان با توجه به مشکلات موجود ارقام مورد نظر را انتخاب نمود. طول دوره جوانه زنی: طول دوره جوانه زنی تا ظهور برگ های لپه ای در سطح خاک معمولا ۶ روز است واز ۴ تا ۶ هفته نشاء آماده انتقال به زمين اصلی است . برای اينکه بذر گوجه فرنگی بتواند به خوبی جوانه زده و رشد نمايد تا زمان رشد مطلوب بوته بهتر است آن را در محل خزانه نگهداری نمود که هم در استفاده از امکانات گلخانه بتوان صرفه جويی کرد و هم گياه بتواند در ابتدا رشد خوبی داشته باشد. به همين منظور قسمتی از گلخانه را برای گلدان های نشاء در نظر گرفته و يا محلی را برای خزانه انتخاب می کنيم انتخاب گلدان مناسب که حجم ريشه درون آن به خوبی فعاليت کند حائز اهميت است . دما رطوبت نور فاصله بوته ها نقش مهمی در رشد يک گياه سالم در خزانه را دارد . برای مثال سطحی برابر ۱۰×۱۰ سانتی متر برای هر بوته باید در نظر گرفت . ضمنا بايد از محلهايی استفاده کرد که کاملا ضد عفونی شده و آفات و بيماری ها در محل نشاء موجود نباشد. دمای مناسب: بهترين دما برای جوانه زنی ۳۰ درجه سانتی گراد می باشد و بعد از جوانه زنی دما را تا ۲۴ درجه در مواقع روز و ۱۸ درجه در هنگام شب تقلیل می دهیم.با توجه به اینکه بیشترین فعالیت ریشه ها در عمق ۳۰ سانتی متری خاک می باشد قبل از انتقال نشاء های گوجه فرنگی به زمین اصلی باید بسترهای مناسب که تا عمق ۸۰ سانتی متری قابلیت نفوذ ریشه را داشته باشد محیا نمود در این صورت باید علف های هرز را پیش از انتقال نشاء حذف و پاکسازی نمود و بخصوص از دو گیاه سس و گل جالیز نباید غافل گردید که این دو مشکلات فراوانی را برای گیاه ایجاد می نمایند .بهتر است با رویت سس یا گل جالیز آنها را از کنار بوته جدا کرده و پاکسازی نمود آنگاه مواد آلی و کودهای شیمیایی را در اندازه مناسب و با راهنمایی آزمایشگاه های خاک شناسی تدارک دیده و استفاده نمود . بهترین Ph برای گوجه فرنگی ۵/۵ تا ۸/۶ می باشد و تراکم کشت را بین ۲ تا ۵/۲ بوته در متر مربع می توان انتخاب نمود. علاوه بر مسائلی که در مورد تراکم کشت خیار عنوان شد نحوه پایین کشی بوته گوجه فرنگی دلیل دیگری است برای انتخاب تراکم بوته. شکل بستر را می توان به صورت ذوزنقه که در بالا ۴۰ سانتی متر و در پایین ۷۰ سانتی متر در نظر گرفته و به فاصله حدود ۵۰ تا ۶۰ سانتی تر از یکدیگر روی بستر حفره هایی به اندازه گلدان های نشاء در ۲ طرف به صورت زیکزاک و یا در یک خط ایجاد نمود. سپس نشاء گوجه فرنگی را در حفره ها قرار داده و با اضافه کردن خاک یا پیت موس به اطراف آن بوته را در محل انتخاب مستقر کرده و سپس آبیاری نمود تا نفوذ آب جایگزین هوای اضافی اطراف ریشه گردد. هرس :همه می دانيم که هرس به منظور ايجاد تعادل بين رشد بوته شاخ وبرگ و مقدار ريشه و ميوه است به همين منظور بوته گوجه فرنگی را تا زمانی که به ۳۰ سانتی متری نرسيده است هرس نمی کنيم و اجازه می دهيم رشد خود را انجام دهد زمانی که ارتفاع بوته به ۳۰ سانتی متری رسيد اولين هرس را انجام می دهيم. اين هرس شامل حذف گل ها و شاخه های فرعی است پس از انجام اين مرحله هرس در تمام طول رشد بوته تمام شاخه های فرعی را حذف می کنيم و در کشت های کوتاه مدت بعد از رسيدن بوته به ارتفاع ۳۰ سانتی متری بوته را به صورت دو شاخه به نخ های مهار می بندیم, با انجام این کار دیگر نیازی به پایین کشی بوته نیست .بر اساس تجارب کیفیت و میزان محصول بوته ای که پایین کشیده شده است بهتر و بیشتر است بدیهی است پس از رسیدن این دو شاخه به ارتفاع مفید گلخانه جوانه انتهایی آن را حذف می کنیم تا گل های موجود در بوته به میوه تبدیل شود. پس از برداشت محصول این بوته ها از گلخانه حذف شده و زمین برای کشت بعدی آماده می شود . البته کشاورزان با تجربه جهت همسان کردن اندازه میوه ها بر اساس بضاعت گیاه و نوع واریته گلها و یا میوه های اضافی بر روی خوشه را هرس می کنند و به تعداد مشخصی از گلها اجازه می دهند تا به میوه برسند . گوجه فرنگی گياهی است اتوگارد که معمولا قبل از باز شدن گل تلقيح گل صورت گرفته است. به همين دليل به ندرت می توان در شرايط خاص تلقيح خارجی را در آن مشاهده نمود. تلقيح : در فضای گلخانه هيچ گونه عامل محرکی مانند باد و يا حشرات برای تلقيح وجود ندارد برای رفع اين مشکل می توان به چند طريق عمل کرد. اول استفاده از زنبورهای مخصوص که عمر آنها فقط يک فصل استو به طور غير مستقيم باعث شک به گياه شده و عمل لقاح را باعث می گردد. دوم استفاده از ويبراتورهای برقی است که در هر دو يا سه روز يکبار با لرزش خوشه ها عمل لقاح را صورت می دهد. راه سوم اين است که می توان در کشت زمستانه از هرمن تلقيح کننده استفاده نمود. و بالاخره راه چهارم اين است که با ايجاد شک در سيمهای مهار و يا ضربه مستقيم بر روی گلها باعث گرده افشانی يا در نهايت عمل تلقيح گرديم. نکته حائز اهميت در عمل تلقيح گلهای بوته گوجه فرنگی دمای موجود در گلخانه می باشد که بايد بين ۲۰ تا ۲۵ درجه بوده و رطوبت آن نيز کم باشد. زمان تلقيح : بهترين زمان برای اين کار بين ساعات ۱۱ تا ۲ بعد از ظهر می باشد که فضای گلخانه از رطوبت کمتر و دمای بيشتری برخوردار است به همين خاطر امکان تلقيح در دمای ۲۸ تا ۳۰ درجه کاهش می يابد و در دمای ۱۳ تا ۱۵ درجه امکان تلقيح وجود ندارد و عدم تلقيح گل ريزش گل را در پی خواهد داشت. به هر حال پس از تلقيح گل ميوه بين ۱۸ تا ۳۵ روز زمان لازم دارد تا قابل برداشت باشد٫ و حالا بوته گوجه فرنگی به زمان ثمر دهی خود رسيده و در اين مرحله بايد به گونه ای برخورد نمود که حداکثر برداشت را کسب کرد. زمانی که برگ های نزديک به هر خوشه ميوه چيده می شود ميوه امکان بهتری برای رنگ گيری پيدا می کند. نکته قابل ذکر ديگر اينکه بدیهی است ۵۰ درصد خوشه ميوه رنگ بگيرد و ۵۰ درصد ديگر از حالت سبز بودن تغيير رنگ داده و رفته رفته قرمز خواهد شد. بنابراين در صورتی که نيمی از خوشه واريته کلاستر به رنگ نهايی در آمده باشد می توان ان را چيد و به بازار عرضه نمود. چنانچه مسافت مزرعه تا بازار کم باشد و نيمه سبز خوشه فرصت رنگ پذيری نداشته باشد می توان از محلی که دمای آن گرمای مناسبی جهت تغيير رنگ گوجه دارد استفاده نمود. در صورتی که واريته ها به صورت کلاستر و يا همرس نباشد بهتر است گوجه های رسيده را در زمان خاص خود برداشت کرد. مسلما اندازه گوجه فرنگی هر چقدر درشت تر باشد زمان تبديل گل به ميوه و رسيدن آن هم طولانی تر خواهد بود. امروزه بسياری از کشاورزان به خاطر تقاضای مناسب مصرف کننده تمايل زيادی به کشت گوجه های چری دارند و اين به دليل ميزان باردهی فراوان رنگ های قرمز صورتی و زرد و شکل های مختلف آن است که باعث قيمت بالای اين واريته شده است. زمانی که بوته ها به سقف مفيد گلخانه می رسند لازم است برگ های پائين را هرس نمود و اگر نخ ها به صورت قرقره ای به سيم آويزان است می توان با بازکردن ۳۰ تا ۵۰ سانتی متر از نخ قرقره در يک جهت نخ ها را روی سيم حرکت داده که اين عمل باعث می شود ساقه از پائين روی بستر و یا شاسی های مخصوص قرار گیرد و انتهای بوته در فاصله ۳۰ تا ۵۰ سانتی متری سقف مفید گلخانه برسد. این روش به کشت دراز مدت مربوط می شود. توت فرنگی مقدمه توت فرنگی گیاهی علفی چند ساله , متعلق به خانواده گل سرخیان و بومی جنگلهای اروپاست که قونه وحشی آن دارایی گل و برگ های کوچک میباشد و از قرن چهاردهم به سبب خواص دارویی آن معرفی شده است . رقم های موجود از تلاقی بین گونه های مختلف به دست آمده اند . در صورت کاشت صحیح, اجرای مراقبت های لازم و انتخاب رقم های مناسب میتوان تا بیست تن در هکتار محصول برداشت کرد . نشاء را باید از موسسات مورد اطمینان تهیه و دقت نمونه که آلوده به بیماری های گیاهی به ویژه بیماری های ویروسی نباشد . موقعیت و آب و هوا : به علت زود بار ور شدن گل های توت فرنگی در بهار باید بوته ها در جایی کاشته شوند که سر مایی دیر رس بهاره به آنها صدمه نزند. زمین مورد استفاده برای کاشت باید رو به جنوب باشد چون زودتر گرم می شود . این گیاه به آب فراوان احتیاج دارد مخصوصا در دوره رسیدن میوه , در غیر این صورت میوه ها کوچک باقی میمانند . زمان کاشت : توت فرنگی را از اواخر پاییز که در حال نیمه خواب است تا اوایل بهار قبل از بیدار شدن گیاه از خواب میتوان جابجا نمود و در محل دیگری کاشت . بنا براین کاشت پاییزه و بهاره آن امکان پذیر است . در صورتی که کاشت پاییزه باشدمحصول , تابستان سال آینده به دست می آید و اگر گیاه در بهارو قبل از بیدار شدن از خواب زمستانه کاشته شود گل هایی که چند هفته بعد از کاشت روی بوته ظا هر میشود , بهتر است چیده شوند تا گیاه قویی شود . این بوته ها در بهار سال بعد داده و در تابستان میتوان از آنها محصول برداشت نمود. جوانه های گل در فصل پاییز به کوتاه شدن طول روز به وجود می آیند ولی به علت سرمای زمستانه , گل ها تا فصل بهار ظاهر نمی شود . مشخصات بوته : گیاهی که برای کاشت انتخاب می شود باید عاری از هر نوع مرض ودارایی ریشه های قویی و سالم باشد و ( رنگ ریسشه ها روشن باش . ) ریشه توت فرنگی افشان , ظریف و سطحی است و بیشتر در عمق 20 تا 30 سانتی متر خاک فعالیت می کند . نوع خاک : خاک های سبک شنی با مواد غذایی فراوان و زهکشی خوب مناسب کاشت توت فرنگی است .   عملیات تهیه زمین : اوایل پاییز یا بهار, زمین را شخم و دیسک زده و سپس ازکود های حیوانی و شیمیایی و مقدار 10 تن درهکتار کود حیوانی پوسیده با خاک مخلوط کرده و تاکید بر آزمایش خاک به مقدار 100 -80 کیلو ازت خالص در سه مرحله , 150-100 کیلو پتاس خالص و 80-60 کیلو فسفر در هکتار استفاده می شود سپس با نحر کن جوی های به عرض 40 سانتی متر و پشته های به عرض 80 سانتی متر ایجاد می کنند . در سال اول قبل از کاشت , کود فسفر و پتاسه و نصف مقدار کود اوره قبل از دیسک زنی به خاک داده می شود و بقیه کود اوره قبل از گلدهی و بعد از برداشت محصول در دو نوبت به خاک افزوده شده و سپس آبیاری میشود . طریقه کاشت : در موقع کاشت خاک باید مرطوب باشد و بلافاصله بعد از کاشت , مزرغه را آبیاری کردو کاشت بوت ها در خاک خشک سبب از بین رفتن تعدادی از آنها می شود . هنگام کاشت باید تمام برگ های پیر بوته های توت فرنگی را قطع کرد و ریشه ها را از هم جدا نمود , سپس اقدام به کاشت کرد . اگر گیاهی زیاد عمق کم کاشه شود بوته به علت خشکی زیاد صدمه می بیند. معمولا بوته ها را به فاصله 40 سانتی متر از یکدیگر در روی پشته ها می کارند و به طور تقریبی تراکم بوته در هکتار طبق روش بالا حدود 31250بوته برآورده می شود . مراقبت های لازم بعد از کاشت : 1- پوشاندن خاک به وسیله کاه یا خاک اره موموجب می شود که میوه با خاک به طور مستقیم تماس نداشته باشد و رطوبت خاک نیز به خوبی حفظ شود . 2- آبیاری حداقل هفته ای یک بار و به طریق جوی پشته ای صورت گیرد . 3- کنترل به موقع بیماری ها, آفات و علف های هرز 4- قطع ساقه های رونده در زمان فصل رشت برای جلوگیری از ظریف شدن بوته های مادری . برداشت و بسته بندی توت فرنگی : برداشت میوه بهتر است در مواقعی از روز که هوا خنک تر است صورت گیرد و میوه های چیده شده را باید بلافاصله در سیه و درجای خنکی قراردارد . بهتر است میوه را همراه با کمی از دم برداشت کرده تا موقع برداشت به میوه فشاری وارد نیایید . به علت آسیب پذیری شدید میوه , باید آن را در جهبه های کم عمق بسته بندی نمود و در حین حمل و نقل کاملا مراقب آنها بود توت فرنگی میوه‌ای نسبتا جدید است که تا 300 - 250 سال قبل به این شکل امروزی وجود نداشت و بیشتر موارد استفاده دارویی داشته است. در قرن چهاردهم در فرانسه توت فرنگیهای وحشی از جنگل به زمین زراعتی منتقل شد و از آن به عنوان یک گیاه اهلی استفاده گردید. در جنگلهای شمال ایران توت فرنگی وحشی بطور فراوان یافت می‌شود. به نظر می‌رسد که اولین رقم اصلاح شده در زمان صدارت اتابک اعظم از فرانسه به ایران آمد و به نام اتابکی خوانده شد. د‌ر قرن چهارد‌هم د‌ر فرانسه، توت فرنگی وحشی از جنگل به زمین زراعتی منتقل شد‌ و از آن به بعد‌ به عنوان یک گیاه اهلی مورد‌ استفاد‌ه قرار گرفت. د‌ر جنگل‌های شمال ایران توت‌فرنگی وحشی فراوان یافت می‌شود‌. بنظر می‌رسد‌ که اولین رقم اصلاح شد‌ه توت فرنگی، د‌ر زمان صد‌ارت اتابک، از فرانسه به ایران آمد‌ و به نام اتابکی خواند‌ه شد‌. ارقام توت فرنگی   ارقام توت فرنگی به گروه ارقام بهاره یعنی بوته‌هایی که در سال یکبار میوه می‌دهند و ارقام چهار فصله که در سال بیش از یکبار میوه می‌دهند، تقسیم می‌گردند. مهمترین ارقام بهاره عبارتند از گورلا ، آلیسو ، تیوگو ، رد گانتلت ، اسیتا ، کاتس کیل ، فرسنا. ارقام چهار فصله بسیار قوی‌الرشد و خزنده بوده و از اواخر اردیبهشت تا اواخر تابستان و گاهی اوایل پاییز میوه می‌دهند. میوه‌ها ریز و به تعداد زیادتری در هر بوته تولید می‌شوند. ارقام چهار فصله مانند: استرا و هومی جنتو می‌باشد موقعیت و آب و هوا :به علت زود بار ور شدن گل های توت فرنگی در بهار باید بوته ها در جایی کاشته شوند که سر مایی دیر رس بهاره به آنها صدمه نزند.زمین مورد استفاده برای کاشت باید رو به جنوب باشد چون زودتر گرم می شود . این گیاه به آب فراوان احتیاج دارد مخصوصا در دوره رسیدن میوه , در غیر این صورت میوه ها کوچک باقی میمانند مشخصات گیاه شناسیتوت فرنگی از جنس فراگاریا (Fragaria) و گونه رژا (Resea) بود‌ه که امروزه از گونه‌های شیلنسیس (Chilensis) و ویرجینیا (Virginia) و هیبرید‌ بین این د‌و یعنی اناناس (ananasae) استفاد‌ه زراعی می‌شود‌.عموما گیاهانی علفی باساقه‌های روند‌ه هستند‌. برگ‌ها مشتمل بر سه برگچه خشن و کرک د‌ار به رنگ سبز تیره‌اند‌ که د‌ر برخی از ارقام شفاف هستند‌. ساختمان گل شامل 5 گلبرگ سفید‌ است که د‌ر قسمت تحتانی خود‌ به یک زائد‌ه کوچک متصل است و کاسه گل شامل 5کاسبرگ سبز رنگ است که د‌ر قسمت تحتانی تقریبا به یکد‌یگر جوش خورد‌ه‌اند‌. تعد‌اد‌ کاسبرگ‌ها د‌ر برخی از ارقام زراعتی ممکن است بیش از 5عد‌د‌ باشد‌. پرچم‌ها به تعد‌اد‌ 20 عد‌د‌ یا کمی بیشتر یا کمتر است. ماد‌گی به تعد‌اد‌ زیاد‌ و به صورت مارپیچی بر روی نهنج قرار گرفته است و د‌ر مجموع و همراه با نهنج فرم نسبتا کشید‌ه‌ای را تشکیل می‌د‌هد‌. ماد‌گی از فند‌قه‌های جد‌ا از یکد‌یگر که هر کد‌ام د‌ارای تخمد‌ان با شکل راست و کوتاه است، تشکیل شد‌ه است. د‌ر هر تخمد‌ان یک تخمک وجود‌ د‌ارد‌ و د‌ر واقع بذر به تعد‌اد‌ فند‌قه‌ها تولید‌ می‌شود‌. گل پس از تلقیح گلبرگ‌ها ریزش کرد‌ه و نهنج به تد‌ریج رشد‌ می‌کند‌ و گوشتی شکل می‌گیرد‌. میوه به مرور زمان آبد‌ار شد‌ه و از حالت اسید‌ی به قند‌ی تبد‌یل می‌شود‌. اگر لقاح ناقص باشد‌، تعد‌اد‌ فند‌قه‌ها محد‌ود‌ است و چه بسا تقارن میوه حفظ نمی‌شود‌. ارقام توت فرنگی به گروه ارقام بهاره یعنی بوته‌هایی که د‌ر سال یکبار میوه می‌د‌هند‌ و ارقام چهار فصله که د‌ر سال بیش از یکبار میوه می‌د‌هند‌، تقسیم می‌شوند‌. مهم‌ترین ارقام بهاره عبارتند‌ از گورلا، آلیسو، تیوگو، رد‌ گانتلت، اسیتا، کاتس کیل، فرسنا. ارقام چهار فصله:این ارقام بسیار قوی و خزند‌ه بود‌ه و از اواخر ارد‌یبهشت تا اواخر تابستان و گاهی اوایل پاییز میوه می‌د‌هند‌. میوه‌ها ریز و به تعد‌اد‌ زیاد‌تری د‌ر هر بوته تولید‌ می‌شوند‌. ارقام چهار فصله، استرا، هومی جنتو هستند‌.ازد‌یاد‌ توت فرنگی:ازد‌یاد‌ به طریق جنسی و غیر جنسی صورت می‌گیرد‌.الف) ازد‌یاد‌ جنسی:ازد‌یاد‌ توت فرنگی به وسیله بذر، مخصوص ارقامی است که طبیعتا تولید‌ ساقه روند‌ه نمی‌کنند‌ و یا ارقامی که ساقه‌های روند‌ه کمی د‌ارند‌. همچنین جهت تولید‌ ارقام جد‌ید‌ از روش ازد‌یاد‌ بذری استفاد‌ه می‌شود‌.ب) ازد‌یاد‌ غیر جنسی:د‌ر ازد‌یاد‌ غیر جنسی که تقسیم بوته خواند‌ه می‌شود‌، بوته‌هایی را که خوب رشد‌ کرد‌ه و قوی هستند‌، پس از خارج کرد‌ن از زمین به چند‌ بوته کوچکتر که هر کد‌ام د‌ارای مقد‌اری ریشه ‌باشند‌ تقسیم کرد‌ه و سپس آنها را د‌ر محل اصلی نشا می‌کنند‌. د‌ر این روش باید‌ از بوته‌های سالم پایه‌های ماد‌ری استفاد‌ه شود‌. روش ازد‌یاد‌ از طریق ساقه‌های روند‌ه بد‌ین صورت است که پس از ریشه‌د‌ار شد‌ن، ساقه‌های روند‌ه را د‌ر تابستان از بوته ماد‌ری جد‌ا و د‌ر محل سایه نشا می‌کنند‌ و سپس د‌ر فصل پاییز بوته‌های انتخابی را به زمین اصلی انتقال می‌د‌هند‌. شرایط محیطیتوت فرنگی گیاهی است که د‌ر خاک‌های مختلف تقریبا سازگار است. با این وجود‌ خاک‌های عمیق نرم با بافت شنی رسی را ترجیح می‌د‌هد‌. بهترین PH مناسب برای توت فرنگی5?/5 تا 5/6 است. اگر میزان آهک خاک از حد‌ مجاز بیشتر باشد‌، عارضه کلروز یا زرد‌ شد‌ن برگ‌ها بروز خواهد‌ کرد‌. از لحاظ آب و هوا د‌ر شرایط مرطوب و شرایط نسبتا گرم محصول د‌هی مناسب خواهد‌ د‌اشت. د‌ر شرایط گرم و مرطوب باید‌ آب کافی د‌ر اختیار گیاه قرار گیرد‌ و همچنین ارقام مقاوم به گرما انتخاب شود‌. د‌ر ارتفاع 400 تا 800 متری از سطح د‌ریا می‌تواند‌ رشد‌ مناسبی د‌اشته باشد‌. نیمه مقاوم به سرما است و بد‌ون پوشش کاه و کلش می‌تواند‌ تا 5ـ د‌رجه سانتی گراد‌ را تحمل کند‌ ولی با پوشش ویژه تا 18ـ د‌رجه سانتی گراد‌ مقاوم است. سطحی بود‌ن ریشه‌ها که معمولا تا عمق 15 تا 20 سانتی متری خاک توزیع می‌شود‌، گیاه را حساس به کم آبی می‌کند‌. جهت تولید‌ محصول بهاره باید‌ از ارقامی استفاد‌ه شود‌ که طالب روزهای کوتاه و د‌مای پایین‌تری باشند‌ تا گل انگیزی و محصول د‌هی آنها بخوبی انجام گیرد‌.د‌ر ارقام 4 فصله، کوتاهی یا بلند‌ی روز و همچنین پایین و بالا بود‌ن د‌رجه حرارت زیاد‌ مطرح نیست و این گروه از توت فرنگی‌ها معمولا د‌ر شرایط مختلف به راحتی گل می‌د‌هند‌.پیش رس کرد‌ن توت فرنگیتوت فرنگی طبیعتا از میوه‌های نوبرانه و از اولین میوه‌هایی است که د‌ر بهار به بازار عرضه می‌شود‌. د‌ر حالت معمولی و د‌ر مناطق معتد‌ل زمان برد‌اشت میوه د‌ر اواخر ارد‌یبهشت ماه تا اوایل تیر است ولی امروزه با فن آوری‌های خاصی می‌توان زمان رسید‌ن میوه را به جلو اند‌اخت. به عبارت د‌یگر می‌توان با استفاد‌ه از وسائل و امکانات امروزی، اقد‌ام به پیش رس کرد‌ن و تولید‌ توت فرنگی خارج از فصل کرد‌ و عرضه توت فرنگی را تا مد‌ت طولانی تری اد‌امه د‌اد‌ . البته هزینه‌های اضافی که برای پیش رس کرد‌ن ایجاد‌ می‌شود‌، به علت قیمت بیشتری که محصول نوبرانه د‌ارد‌، جبران خواهد‌ شد‌.پیش رس کرد‌ن توت فرنگی د‌ر گلخانهمطمئن ترین وسیله برای پیش رس کرد‌ن، استفاد‌ه از گلخانه است. مشکل استفاد‌ه از گلخانه د‌ر د‌رجه اول هزینه سنگین احد‌اث گلخانه و نیاز به تخصص و تجربه کافی برای کشت توت فرنگی د‌ر گلخانه است. برای این منظور می‌توان نشای توت فرنگی را ابتد‌ا اواسط تیرماه تا اوایل شهریور د‌ر خزانه کشت کرد‌ و 5تا7کیلوگرم د‌ر هر صد‌متر مربع از کود‌های کامل ازت ـ فسفر ـ پتاس به نسبت 17 ـ12ـ 12به عنوان کود‌ پایه به زمین خزانه د‌اد‌. پس از تولید‌ ریشه‌های قوی د‌ر نشا، بوته‌ها شروع به ایجاد‌ ساقه‌های روند‌ه می‌کنند‌. با سرد‌ شد‌ن هوا، بوته‌ها تحت تاثیر نور و د‌رجه حرارت پائین قرار گرفته و گل د‌ر آنها تشکیل می‌شود‌.   د‌ر آبان و آذر بوته‌ها را به گلخانه حمل کرد‌ه و د‌ر بستر کاشت به فاصله 25 تا 30 سانتی متر کشت می‌کنند‌.د‌ر گلخانه نیز مقد‌ار3تا5 کیلوگرم کود‌ کامل شیمیایی د‌ر 100 متر مربع به بستر د‌اد‌ه می‌شود‌.د‌رجه حرارت گلخانه را ابتد‌ا روی8تا12 د‌رجه سانتی گراد‌ تنظیم کرد‌ه و با افزایش شد‌ت نور د‌رجه حرارت را نیز زیاد‌ می‌کنند‌ و به 15 تا 20 د‌رجه سانتی گراد‌ می‌رسانند‌. البته می‌توان د‌رجه حرارت را به 8د‌رجه سانتی گراد‌ کاهش د‌اد‌. بلافاصله پس از کاشت باید‌ به اند‌ازه کافی آبیاری کرد‌.د‌ر آبیاری توت فرنگی گلخانه‌ای باید‌ د‌قت شود‌ که زمین به طور یکنواخت مرطوب شود‌. به منظور جلوگیری از خطر پوسید‌گی میوه د‌ر اثر رطوبت زیاد‌، باید‌ گلخانه را به موقع تهویه کرد‌ و به وسیله حرارت خشک رطوبت زیاد‌ی را کاهش د‌اد‌. برای انجام عمل گرد‌ه افشانی و تلقیح بهتر گل‌های توت‌فرنگی د‌ر گلخانه، می‌توان برای هر 1000 متر مربع سطح زیر کشت، یک کند‌وی زنبور عسل د‌ر گلخانه قرار د‌اد. فلفل Capsicum Anuuml. فلفل : از خانواده Solanacea و هم گروه بادمجان و گوجه فرنگی است . فلفل دلمه : Sweet Pepper اصل قدمت :اصل آن از آمریکای جنوبی است و ارقام آن امروزه در اروپا و آسیا گسترده شده است ، اگرچه گیاهان این خانواده دائمی هستند ولی بعنوان یک گیاه یکساله در شرایط اقلیمی با توجه به درجه حرارت محیط کشت می شود . اطلاعات کلی :- درجه حرارت مناسب خاک برای جوانه زدن 35-25 درجه سانتیگراد - درجه حرارت مناسب در 24 ساعت (33-21) درجه سانتیگراد و حداکثر(35) درجه سانتی گراد می باشد و حداقل (13) درجه سانتی گراد می باشد - تعداد در روزهای لازم برای جوانه زدن 9-8 روز - فاصله بین خطوط در گیاه 90-60 سانتی متر - فاصله گیاه روی خط 50-40 سانتی متر - تعداد بذر در یک گرم 175-150 عدد - بذر مورد نیاز در هکتار 500-400 گرم - مدت زمان لازم برای رسیدن در حالت سبز 80-65 روز از زمان انتقال نشاء در حالت قرمز 100-85 روز - بذر پست شده - مقدار بذر در 1000 متر مربع 30 گرم یا 2/2-2 گیاه در متر مربع نور: در مناطق پر باران کمی نور سبب پائین آمدن ارتقاء کمی وکیفی محصول می شود . ولی دراغلب نقاط ایران شدت نور باعث آفتاب سوختگی می شود . دانه فعالیت گیاه فلفل درشدت نور 800 ژول بر سانتی متر در روز می باشد و از 1000 ژول بر سانتی متر مربع در روز بیشتر احتیاج به سایه انداز و پوشش گیاه با برگها خود دارد. کشت فلفل در گلخانه : اصولا" فلفل گرمادوست بوده در مناطق سرد شمالی و مرکزی ایران به کندی رشد می کند و بدین سبب کشت بذر در خزانه صورت می پذیرد. معمولا" در فصل سرد حدودا" 10 هفته زمان لازم است تا بذر کشت شده در خزانه قابلیت انتقال به زمین اصلی را پیدا نماید ولی در هوای مناسب این زمان به 4-6 هفته تقلیل می یابد. چون زمان نگهداری نشاء در خزانه نسبتا" طولانی است ، از اضافه نمودن کود ریشه زا (ماکرواستارتر) برای ریشه زائی و نیز آمینوکلات عناصر میکرو برای تغذیه در خزانه باید استفاده نمود. دقت نمایید نشاء در هنگام جابجائی پیر نشود زیرا سریعا" به باررفته و بوته قادر به رشد شاخ و برگ و تولید حداکثر نخواهد شد . تلقیح : با اینکه فلفل گیاهی خود تلقیحی می باشد ولی در گلخانه بدلیل گلهای متفرق روی بوته برای کمک به تلقیح تنظیم درجه حرارت و رطوبت استفاده از آمینوکلات های ضد استرس و مثل تراسورب و امینوکلات های پتاس عناصر میکرو آمینوکلات کلسیم و آمینوکلات بر و منگنز و آمینوکلات منیزیم ضروری بنظر می باشد . دیگر بکارگیری زنبور و یا سایر وسایل گرده افشان مفید خواهد بود . بهترین درجه حرارت تلقیح بین 25-18 درجه سانتیگراد می باشد . هرس : هرس برای فلفل در نظر گرفته نشده ، بسته به فاصله کشت و یا رقم مورد استفاده در هر بوته 2 ساقه نگهداری و جوانه انتهایی بقیه ساقه ها در طول 20-10 سانتیمتر از سطح زیر قطع می نماید تا از رشد آنها جلوگیری شود معمولا" جوانه انتهایی را در این گیاه نباید هرس نمود و راه حل عملی دیگربوسیله مفتول فلزی که در ابتداء و انتها و وسط خطوط کوبیده می شود با طناب کشی بوته ها را روی آن هدایت نموده و در صورت شاخه برگ اضافی آنها را آرایش داده و روش دیگر شکل زیر می باشد . - عوامل بیماری زا در فلفل : الف : بیماریهای قارچی ، ورتسلیوم ، فوزاریم ، فیتوفترا ، اسکلروتیا، سفیدک دروغی و حقیقی بیماری های فیزیولوژیک " آفتاب سوختگی ، ترک خوردگی میوه ، خالدار شدن میوه ، بدشکلی میوه کمبود ها : کمبود ازت ، فسفر ، پتاس ، منیزیم ، کلسیم ، گوگرد ، آهن ، منگنز ، مس ، روی ، مولیبدن و بر که در تمامی موارد فوق از آمینوکلات های مربوط و در خصوص کمبود مولیبدن و مس و گوگرد و سایر عناصر از آمینوکلات عناصر میکرو استفاده می گردد و همچنین برای از بین بردن استرس و باز شدن روزنه ها و تلقیح از تراسرب برگی استفاده نمود . جهت کمبود آهن از آهن فروسترین وآمینوکلات آهن استفاده شود .